 |
    |
    |
 |
    |
    |
 |
| భాష | నిఘంటువులు | సాంబనిఘంటువు (ఆంధ్రనామనిఘంటువు) |
| మానవవర్గు | ||
| క. |
శ్రీనగజామానసలస మానసరోహంస నిరుప-మానవిభవ ధా మా నవముగ నీపేరిట మానవవర్గువి రచింతు - మానక సాంబా. |
1 |
| సీ. |
తొలిచదువులు ప్రాఁత-పలుకులు ప్రామినుకులు తొంటి-బాస లనఁగ వేదాఖ్య లగు నేల-వేల్పులు తొలిజాతి వారు మిన్కులచదు-వరులు జన్ని గట్టులు దుగపుట్టు-కలు పార్లు బాఁపలు నాఁగ బ్రాహ్మణులకు - నామము లగు ఱేలు దొరలు నేల-యేలుదంటలు వెన్ను వలబుజమునఁ గల-వారు రాచ |
|
| తే. |
వారు ఱేఁడులు రెండవ - వంగడంపుఁ బబువు లన క్షత్రియాఖ్య లౌ - బచ్చు బేరి మూడవకొలం బతఁడు నాఁడె-కాఁడు నల్ల నయ్యతొడబిడ్డ కోమటి - నాఁ దనర్చు వైశ్యనామంబు లద్రిని-వాస సాంబ. |
2 |
| సీ. |
కలపతాల్పులు తుది-కొలము నేర్పరులు కాఁ పులు వినువాఁకతో-బుట్టువు లన నలరును శూద్రాఖ్య - లమ్మ కన్నది తల్లి యవ్వ నా మాతపే - ళ్లమరుఁ దండ్రి యబ్బ కన్నయ్య నా-యన యయ్య య ప్పన జనకాఖ్య లగుఁ దమ్ముఁ - డనుఁగు తోడు తోడఁబుట్టు వనంగఁ - దోఁబుట్టు వన సోద రాఖ్య లౌ మొదటివాఁ-డన్న పెద్ద |
|
| తే. |
యనఁగ నగ్రజుఁ డగు నక్క - యప్ప యనఁగ జ్యేష్ఠకన్యకుఁ జెల్లెలు - చెల్లె చెలియ లనఁగ దనఁరు గనిష్ఠ కి-ల్లాలు రాణి యాలు పెండ్లా మనఁగ భార్య - కగును సాంబ. |
3 |
| సీ. |
అయిదువరాలు ము-త్తైదు వనఁ బురంధ్రి కగుఁ దోడికోడ లే-రా లనంగఁ బతిసోదరునిభార్య - పరఁగుఁ గూఁతురుకూఁతు కొమరిత యనఁ బుత్రి-కమరుచుండుఁ గొమరుండు బుడుతఁడు - కొడుకు పట్టి యనంగఁ బుత్రుఁ డౌ బిడ బిడ్డ-పూప పాప కుఱ్ఱ చిఱుత కందు - కూన నిసువు పాల బుడుత నా శిశునామ-ములు దనర్చు |
|
| తే. |
గోల ముద్దియ ముద్దరాల్ - బేల ముగుద యనఁగ ముగ్ధాంగనకు నాఖ్య - లగును ముదిమి వాఁడు ముదుకఁడు ముదిసిన-వాఁడు ముసలి ముదుసలి యనంగ వృద్ధు పే-ళ్లొదవు సాంబ. |
4 |
| సీ. |
పిన్న కొండికవాఁడు - చిన్నపడుచు చోఱ పసివాఁ డనెడిపేళ్లు - బాలున కగుఁ జతురుపే ళ్లగు దిట్ట - జాణ దింట వలంతి వెరవరి ప్రోడ నే-ర్పరి యనంగఁ జెలికాఁడు సంగాతి - చెలిమరి గాదిలి సకియ సంగడికాఁడు - సంగడీఁడు చెలినేస్తి యనఁ జను - స్నేహితునకుఁ జెల్మి నంటు మాలిమి పొం ద-నంగ మైత్రి |
|
| తే. |
కొఱలుఁ గుఱుచ టింగణ గిడ్డ - గిఱక గుజ్జు పొట్టి యన వామనాఖ్య లౌ - గట్టివాయి ఱాఁగ జంత గయాళియు - నాఁగఁ దనరు ధూర్తవనితకు దురితవి-దూర సాంబ. |
5 |
| సీ. |
కబ్బపుసేఁతరి - కయి కైసరుఁడు మాట లల్లువాఁ డనుపేళ్లు - చెల్లుఁ గవికి బట్టులు చదువరుల్ - బట్టు క్రిక్క లనంగ వందులు కగుఁ బడ-వాళ్లు వేగు వారు వేగరు లనఁ - జారులపే ళ్లొప్పు బోయీలు బెస్తలు - మోపరు లన వాహకులకుఁ జెల్లు - సాహిణి సాని రౌ తనఁగ నశ్వారోహ-కునకుఁ దనరుఁ |
|
| తే. |
గట్టికలు పణిహారులు - కటిక లనఁగ వేత్రపాణుల కగు బోయ - వేఁటకాఁడు నడవిద్రిమ్మరి యనఁ గిరా - తాఖ్య లెసఁగు నన్నగళ పేడి యన షండుఁ - డగును సాంబ. |
6 |
| సీ. |
జాలరి వలఱేఁడు - మీలపేఁటరి యనఁ దగు ధీవరునిపేళ్లు - తడుపుదాల్పు వడు గొంటిజందెము-వాఁడు బమ్మాచారి యన బ్రహ్మచారిపే - ళ్లమరు గేస్తు మనికిఱేఁ డింటివాఁ - డన గృహస్థున కగు నడవికాఁపు తపసి - జడలదారి నాఁ జెలువొందు వా-నప్రస్థునకు నొంటి కాఁడు గోణముదారి - బోడ బీద |
|
| తే. |
కావులుగలాఁడు సన్నాసి - నా వెలుంగు యతిసమాఖ్యలు ముగితిము-త్తైదు వనఁగ జక్కి ననఁ బేరఁటా లన - బరగు మృతచి రంటినామంబు లాపన్న-రక్ష సాంబ. |
7 |
| సీ. |
మూకాఖ్య లగు మూవ - మూఁగ మూఁగి యనంగ గ్రుడ్డి చీ కన నంధ-కునకుఁ జెల్లుఁ బరువము ప్రాయము - వయసు జవ్వన మన యౌవనాభిఖ్య లౌ - నందగాఁడు వగకాఁ డమరువాఁడు - వన్నెకాఁ డెమ్మెకాఁ డౌసుకాఁ డన సొగ-సైనవాఁడు నీటుకాఁ డనగ రా-ణించు శృంగారికి గోవాళ్లు బొజుఁగు నాఁ - గోడెకాఁడు |
|
| తే. |
వెచ్చకాఁడు ననువుకాఁడు - వేడ్కకాఁడు లంజెకాఁడు మిండఁ డనఁ బ-ల్లవుఁడు దనరు సోయగంబు చక్కఁదనంబు - సొబగు రూపు నాఁగ సౌందర్యమునకుఁ - జెన్నగును సాంబ. |
8 |
| సీ. |
గట్టిమనసువాఁడు - గడుసరి యుక్కరి దిటవరి దిట్టన - ధీరున కగుఁ గుచ్చితుఁ డడిగొట్టు - కూళ పెంకె బికారి ముడికాఁడు చిలుమువాల్ - మోటు లుచ్చ చెండిపోతు గరాసు - మొండికట్టె తులువ కైలాటకాఁడు ట-క్కరి పిసాళి టకటొంకు టాటోటు-ఠవళి దబ్బిలి దూబ గడుసు కల్లరి దోస-కారి చెనఁటి |
|
| తే. |
పాలసుఁడు లండి పిక్కరి - పలువ బెడుగు బేరజ మనంగ ధూర్తుని - పేరు లమరుఁ బగఱు మార్తురు పగతురు - పవతు లనఁగ నహితులకు నామధేయము - లమరు సాంబ. |
9 |
| సీ. |
పెఱవారు కడవారు - వింతవా రెడవారు లాతిఁవా రన నన్యు-లకు జెలంగుఁ జుట్టలు చుట్టాలు -చుట్టముల్ విందులు బందుగు లనఁ జెల్లు - బంధువులకుఁ గూర్చువాఁ డెడకాఁడు - కుంటెనకాఁ డనఁ దాపికాఁ డనఁ బేరు - దనరుచుండు విటదూత బయకాఁడు - వీణెకాఁ డనఁ బొల్చు వైణికునకు గాణ - పాటకుఁ డన |
|
| తే. |
గాయకున కగుఁ దిక్క వెం-గలి వెడంగు వెకలి వీఱిఁడి వెంబర-విత్తు వెఱ్ఱి వేఁదు ఱనఁగ నపస్మారి - వెలయుఁ జెవిటి విననివాఁ డన బధిరాఖ్య - లొనరు సాంబ. |
10 |
| సీ. |
ఎకిమీఁడు పాదుసా - యేలిక మన్నీఁడు సాహేబు రాయఁడు - సామి పబువు జియ్య తుపాసి వ-జీరుండు రాయలు దునెదారి రాఱేఁడు - దొర యొడయఁడు నేఁ డన వర్తిలు - నృపుపేళ్లు పడవాలు దలవాయి దళ్వాయి - దణి యనంగఁ దగు దళకర్తకుఁ - దగువాఁడు వెరవరి తీర్పరి కార్బారి - దిట్ట యనఁగఁ |
|
| తే. |
గార్యకర్తకుఁ జెలఁగు బ్రె-గ్గడ నిజోగి ప్రెగ్గడ మంతిరి నా మంత్రి-పేర్లు వెలయుఁ బంగునకు లేవఁ జాలని-వాఁడు పుట్టు మొండి పిచ్చుకుం టనుపేళ్లు - పొసఁగు సాంబ. |
11 |
| సీ. |
ఎడకాఁడు కొల్లగాఁ - డెడత్రోవకాపరి గడిదొంగ దోఁపుడు-కాఁడు నాఁచు గజముచ్చు చేవాఁడి-కాఁడు జాజరకాఁడు మచ్చరి మునిముచ్చు - మాయదారి తెరువాటుకాఁడు క-త్తెరదొంగ దొరకోలు సన్నాసి వడికాఁడు - కన్నగాఁడు రేద్రిమ్మరీఁడు ము-ల్లియవిప్పు లోవాఁడి కాఁడు తెక్కలికాఁడు - కల్లరీఁడు |
|
| తే. |
తవళి మోసరి యనఁ జెల్లుఁ - దస్కరునకుఁ దొత్తు సాఁకుడు బోనము-కత్తె దాది విలువరమ్ముఁడు వరవు డిల్-బిడ్డ యనఁగ దాసికానామధేయముల్ - దనరు సాంబ. |
12 |
| సీ. |
పడపుఁజాన గడించు - పడఁతి మేల్దాపరి బోగపుఁ జేడియ - పొత్తుటాలు వేడుకచెలి లంజె - వెలయాలు రోచెల్వ వెల్లాటకత్తె నా - వేశ్య వెలయుఁ గూర్చియిచ్చుమిటారి - కుంటెనకత్తియ తాపికత్తె యనంగఁ - దనరు దూతి నాగ వాసం బన - నామ మౌ వేశ్యల మేళంబునకుఁ గొమ-రాలు కొమిరె |
|
| తే. |
చామ జవరాలు కొమరిత - జవ్వని యన సుందరికిఁ జెల్లు గట్టవై-సుదియుఁ బ్రోడ యనఁగఁ దగుఁ బ్రౌఢ వయసుచె-ల్లినది ముసలి మిండకో రన లో లాఖ్య - మెఱయు సాంబ. |
13 |
| సీ. |
కన్నియ కన్నె నా - కన్యక కగుఁ బేరు లాసగలది ఱంకు-లాడి చెడిపె వెలిచొరవరి యన-వెలయు జారిణిపేళ్లు మెయి మేయి యొడలు నె-మ్మేను మేను బొంది మే మై యనఁ - బొసఁగు దేహమునకు నెఱకలు వెండ్రుకల్ - నెఱు లనంగఁ గేశసమాఖ్య లౌఁ - గేశబంధము పేళ్లు కీల్ముడి మ్రొమ్ముడి - కీలుగంటు |
|
| తే. |
నూనెముడి వెన్నుగం టన - నొనరు శిఖకు జుట్టు సిక సిగ యనఁ జెల్లుఁ - జుంచు కురులు ముంగురులు కూఁకటు లనంగఁ - బొసఁగుచుండు గుంతలములకు జితదైత్య-కూట సాంబ. |
14 |
| సీ. |
కొప్పు వేనలి మూల - క్రొవ్వెద తుఱు మనఁ గబరి యౌ క\న్ గను - క న్ననంగ నేత్రాఖ్య లగు నొసల్ - నెన్నొసల్ నుదురు నె న్నుదు రన నిటలాఖ్య - లొదవుఁ జూడ్కి పారువ దిష్టి చూ-పన వీక్షణము లొప్పు వీనులు చెవులును - జానుగులును నా నొప్పుశ్రోత్రముల్ - కౌను లేఁగౌను నె న్నడుము నడు మనంగ - నడరు మధ్య |
|
| తే. |
మునకుఁ బొక్కిలి బొడ్డనఁ - దనరు నాభి మూతి మోర మొకము మోము - మొగ మనంగ వదనము దనర్చు వా నోరు - వాయి యనఁగ ముఖగుహాభిఖ్య లగు గురు-మూర్తి సాంబ. |
15 |
| సీ. |
పలు పల్లు పండులు - పండ్లన రదము లౌఁ జెంప దవుడ - చెక్కి లనఁగఁ దగుఁ గపోలము నెత్తి - తల యన శిర మొప్పు ముకు ము క్కనంగ నా-సిక చెలంగు బొమ కనుబొమ యన - భ్రూనామ మమరు మీ సలు మీసము లనంగ - శ్మశ్రు వలరు నదరము కెమ్మోవి - పెదవి వాతెఱ మోవి యన నోష మగు నెద - యక్కు ఱొమ్ము |
|
| తే. |
నెడఁద యన పక్ష మగుఁ బొట్ట - కడుపు బొజ్జ బొఱ్ఱ డొక్కన నుదరంబు - పొసఁగుచుండుఁ గేలు కై కయి చేయి కెం-గే లనంగఁ బంచశాఖకు నామముల్ - పరఁగు సాంబ. |
16 |
| సీ. |
అఱచెయ్యి లోచెయి - యనఁ గరతల మొప్పుఁ బెడచెయ్యి మీఁజెయి - వెనుకచెయ్యి యనఁ దగుఁ జరమశ-యంబు వేల్ వ్రే లన నంగుళి యగుఁ జర-మాంగమునకు వెన్ను వెనుకమేను -వీఁ పన వర్తిల్లు గద్దువ గడ్డము - గౌద యనఁగఁ జుబుకనామంబు రా-జిల్లుఁ గడవసంబు చట్ట తో లనఁ గళా-సంబు నాఁగ |
|
| తే. |
జర్మ మమరు మోఁకాళ్లన - జానువు లగుఁ బిక్క చిఱుదొడ యన జంఘ-పేళ్లు దనరుఁ గురువు తొడ యన నూరువు - వఱలు ముడ్డి పిఱుఁదు తుంటన జఘనంబు - పేళ్లు సాంబ. |
17 |
| సీ. |
పునుక పుఱియ పుచ్చె - యనఁ గపాలం బొప్పు బుజము మూఁ పనఁ జెల్లు - భుజముపేళ్లు బట్ట వలువ కోక పుట్టంబు గింటెంబు చీర నా వసనంబు - చెలఁగు నఱుత గొంతు కుత్తుక యఱ్ఱు - కొలిమి మెడ యనంగ గళమున కగుఁ బిడి-కి లన ముష్టి కగుఁ బ్రసృతికిఁ జేర - యన నంజలికి దోయి లన హస్తమునకు మూ - రనఁగఁ బొసఁగు |
|
| తే. |
బార యనఁగను వ్యామాఖ్య - పరఁగు జేన దుత్త యనఁ దాలమున కొప్పు - బెత్త యనఁగ నంగులాభిఖ్య యగు నంజ - హజ్జ యడుగు నాఁగఁ బాదాఖ్య లగు లోక-నాథ సాంబ. |
18 |
| సీ. |
చనులు గుబ్బలు చండ్లు - చాచులు పాలిండ్లు చన్ను లనంగఁ గు-చంబు లమరు నారు నూఁగా రన - నలరు రోమావళి పాపలఁగనుతావు - పత్త బుయ్య మరునిల్లు దుబ్బన - మదనమందిర మొప్పు బిల్లలఁ గలిగించు-వేరు చుల్లి బుల్ల బెల్ల మనంగఁ - బొసఁగు శేఫము గాఁడు గుద్ద పిఱ్ఱ యనంగ - గుదము దనరుఁ |
|
| తే. |
బైఁట పయ్యఁట పయ్యెద - పయట చెఱఁగు నాఁగఁ జేలాంచలాభిధా-నంబు చెలఁగుఁ గలువడము చందువా మేలు-క ట్టనంగ నతిశయిల్లు వితానాహ్వ-యములు సాంబ. |
19 |
| సీ. |
చెలి ముద్దుగుమ్మ యు-గ్మలి నవలా చాన కన్నె బిత్తరి గోతి - కలికి మగువ జవరాలు చేడియ - జవ్వని తొయ్యలి నాతి పైదలి యెల-నాగ లేమ సకియ జక్కవచంటి - చామ చిల్కలకొల్కి గుబ్బెత ప్రోయాలు - కొమ్మ పడఁతి పొలఁతి ముద్దియ నన - బోఁడి యింతి మిటారి నెలఁతుక వాల్గంటి - నెలఁత తెఱవ |
|
| తే. |
యన్ను లతకూన యొయ్యారి - యతివ వెలఁది చెలియ సకి బోఁటి కొమరిత - చిగురుబోఁడి ముగుద వగలాఁడి సింగారి - ముదిత యువిద గరితి యన భామినీసమా-ఖ్య లగు సాంబ. |
20 |
| సీ. |
ఆనవాలును పులు - గంగమచ్చము గుఱు తడియాల మన లాంఛ-నాఖ్య లొదవు జడిత గొబ్బున వేగ - సరగు గ్రక్కున వడి వేగిర మనఁ దగు - వేగమునకు మరియాద గడి మేర - సరుదెల్ల కర యనఁ బఱఁగు మర్యాదకు - వెఱఁగు వింత యక్కజ మబ్బుర - మరిది నివ్వెఱ యబ్ర మచ్చెరు వన నద్భు-తాఖ్య లమరుఁ |
|
| తే. |
బరఁగు కదలిక పరువన - మెఱయు ధావ నమ్మునకు వేడెమొనరించెఁ - గ్రమ్మెఁ బొదివెఁ జుట్టుకొనె నావరించె నా - నిట్టి నుడులు వేష్టనంబున కమరు స-ర్వేశ సాంబ. |
21 |
| సీ. |
బువ్వ మెతుకు కూడు - బోన మోరెము పసా దము వంటకము పస-దనము బాతు సాద మోగిర మన - జరుగు నన్నము పేళ్లు కుడిచె బోసేసె సా-పడియె నమలె నారోగిణ మొనర్చె - నారగించె మెసవెఁ దినె మెక్కె నన భుక్తి-గొనుట కలరుఁ బనులు చెయ్వులు సేఁత-లనఁ గర్మముల కొప్పుఁ గనలు మోడి యలుక - కినుక కిన్క |
|
| తే. |
నాఁగ గోపాఖ్య లగు లజ్జ-నాన సిగ్గు బొసుకు పుయిలోట సిబ్బితి-పుచ్చటి కనఁ బరఁగు వ్రీడాఖ్య యోల నె-పంబు సా క నంగ వ్యాజం బమరు జగ-న్నాథ సాంబ. |
22 |
| సీ. |
పానుపు తలిమంబు - పఱువు లే పన మెత్త సెజ్జ యనఁగ శయ్య - చెలఁగుచుండుఁ బన్నుండెఁ దెన్నుండెఁ - బండుకొనెఁ బరుండెఁ బవ్వళించెను బండెఁ - బడకవేసె నత్తమిల్లె ననంగ - నలరారు శయనించె ననుటకు నిద్దుర-గొనియె గుఱక గొనియె నిద్దురవోయెఁ - గూర్కిడెనన నిద్రి తున కొప్పు లేచె మె-ల్కొనియె మెలఁకు |
|
| తే. |
వయ్యె నన జాగ్రదభిధాన - మమరు వేడ్క యెలమి వేడుక సంతోస-మింపు ముదము సంతసము సొంపు మే లరు-సం బనంగఁ బ్రమదమున కాఖ్య లగు జగ-త్పాల సాంబ. |
23 |
| సీ. |
బలికె వాక్రుచ్చె న-ప్పనసేసె మందలిం చెను వించెఁ జె-ప్పె ననె నొడివె నాడెఁ బల్కె వచించె - నన భాషణము సేసె ననుటఁ కౌ వీనిచ్చె - నాలకించె వినెఁ జెవియొగ్గెను - వినియె నాలించెనా శ్రుతమయ్యె ననుట కౌఁ - జులుక చౌక యులక యెల్లిద మన - నొనరు లఘుత పేళ్లు పులకలొత్తెను గగు-ర్పొడిచె గగురు |
|
| తే. |
పాఱె గరుపఱె మైమోజు-పర్వె ననఁగఁ దగును రోమాంచనామముల్ - నగవు నవ్వు నగు న వన హాసమున కొప్పు - నడిమిదిన్నె దీవి యన ద్వీప మగుఁ బర-దేవ సాంబ. |
24 |
| సీ. |
జోత జాగిల కొల్పు - జోహారు గిడిగిడి మోడుపు చేకూర్పు - మ్రొక్కు మొగుపు చిన్నవూ చేమూడ్పు - జేజెవెన్నెల చెంగ నాలు గొబ్బులు టెంక-ణాలు నేరె డల్లుల్ సలా మన-నమరు దండముపేళ్లు పళ్లెము కంచము - పళ్లెరంబు తెలె హరివాణంబు - తలియ తట్టి యనంగ భాజనం బగు గిన్నె - బటుది కోర |
|
| తే. |
డబ్బుర యనంగఁ జషకమౌ - డప్పి దూప డప్పి దగ నీరువ ట్టన - దాహ మమరుఁ జాగ మీవి పుడుకు పెట్టు - తేగ మీగి యనఁగఁ ద్యాగసమాభిఖ్య - లగును సాంబ. |
25 |
| సీ. |
అగపడెఁ జేపడె - నబ్బె దొరకెఁ జిక్కెఁ దగిలెఁ దగుల్కొనెఁ - దగులుపడియెఁ బట్టువడియెఁ జిక్కు-వడెఁ దవిలె ననంగ నమరు గృహీతాఖ్య - లఱచె నేడ్చె వాపోయె మొఱలిడె - వాచఱచె ననంగ రోదనంబున గను - రొద గలిబిలి చప్పుడు గొలగొల సద్దు - కూఁత యులివు నలుకుఁడు రవళి ఱం-తనఁగ ధ్వనికి |
|
| తే. |
నలరుఁ గలసెఁ బెరసెఁ గూడె - హత్తె దొరసె నందెఁ బొందెఁ బెనఁగెఁ జెందె - నంటె ననఁగ నమరు సక్తాఖ్య లోనయ్యె - నగ్గమయ్యె లోఁబడె ననంగ స్వవశాఖ్య-లు చను సాంబ. |
26 |
| సీ. |
ఎడసె వీడెను బాసె - నెడఁబాసెఁ బురివిచ్చె వేఱువడె ననఁగ - వెలయుచుండుఁ బ్రత్యేకమయ్యె న\న్-పలుకులు వెడలించె వెళ్లఁ గొట్టెను దోలె - వెలలఁ బన్నెఁ దఱిమె రొప్పె ననంగఁ - దనరు నుచ్చాటనం బొనరించె ననుటకుఁ - గనియె జూచెఁ గనుఁగొనెఁ దిలకించెఁ - గనెఁ గాంచె ననఁ జెల్లు దర్శించె ననుటకుఁ - దాల్చెఁ బూనె |
|
| తే. |
నానె మోచెఁ ననఁగఁ జెల్లు - నధివహించె ననుట కరికట్టెఁ బోనీక - యంకె చేసె నాఁగె నిల్పెఁ దటాయించె - నడ్డగించె నానుకొనె ననఁ దగు వార-ణాఖ్య సాంబ. |
27 |
| సీ. |
అంటుగైకొనియె ము-ట్టయ్యెఁ జెఱఁగుమాసెఁ గడికేఁగె నింటికిఁ - గాకపోయె ననఁగ దూరస్థకుఁ - దనరుఁ దానముచేసె నీళ్లుపోసికొనె ము-నింగెఁ గ్రుంకె నన నిమజ్జనమయ్యె - ననుటకుఁ దగు మడి మడుఁగు మడు వనంగ - నడరు శుచికి మైల కట్టువిడుపు - మా పన మలినాఖ్య లగుఁ దల్పు వాకిలి - యనఁ గవాట |
|
| తే. |
మున కొనరు నేకతంబు మం-తన మనంగ నంతరంగమునకుఁ జెల్లు - నక్కఱ పని యొంజలియు బోలి యనఁ గార్య - మొనరు గంజి వార్పన యవాగునామముల్ - వఱలు సాంబ. |
28 |
| సీ. |
ఒకటి యొక్కఁ డొకండు-నొండన నేకాఖ్య జమి డిమ్మ డిబ్బడి - జంట రెండు దుగ రెట్టి దువ యన - ద్విగుణాఖ్య కవ జోడు దంట దోయి యనంగ - ద్వంద్వసంఖ్య మూ రెండొకటి తిగ - మూఁ డనఁ ద్రయసంజ్ఞ చౌ యుడ్డ తీవంచ - చౌకము నలు నాలు గనఁగ జతు-ర్నామముల్ చౌవంచ యరపది యేను నై - దనఁగఁ బంచ |
|
| తే. |
కంబు నాఱిత్తిగ యన ష-ట్కంబు చక్కు పగడ సత యే డనంగ స-ప్తకము దచ్చి యెనిమి దన నష్టకము తొమ్మి - దనఁగ నవము పదియు నీరై దన దశాఖ్య - పరఁగు సాంబ. |
29 |
| సీ. |
పదునొకం డనఁగను - బరఁగు నేకాదశం బీరాఱు పండ్రెండు - బార యనఁగ రవిసంఖ్య యగు నానెఁ - ద్రాగెఁ ద్రావెను గ్రోలె ననఁగఁ బానముచేసె - ననుట కొనరు బనివినియెను బోయెఁ - జనె నేఁగె నరిగె నాఁ గృతగమనునకుఁ బే - ళ్లెసఁగుఁ గ్రమ్మ ఱించెఁ ద్రిప్పెను మగి-డించె మరల్చె నా నావర్తన మొనర్చె - ననుట కొనరుఁ |
|
| తే. |
బాఱె వెళ్లెను పరువెత్తెఁ - బఱచెఁ గదలె నుఱికెఁ దొలఁగె నటమరించె - జరిగె ననఁ బ లాయితుం డయ్యె ననుటకు - నలరుచుండు సకలసురచక్రవర్తి శ్రీ-సాంబమూర్తి. |
30 |
| సీ. |
గడుసరి దిట్ట యె-క్కటి వాఁడిగలవాఁడు వడికాఁడు పోటరి - బంటు మేటి మనసరి తెంపరి - మొనకాఁడు మిడిమాసి వడివాఁ డనఁగ శూ-రుఁడు సెలంగు నని చివ్వ యేడ్తెఱ - యాలము బవరము పోట్లాట పెనఁకువ - పోరు కలను కయ్యము దురము జ-గడ మన యుద్ధాఖ్య లమరు మద్దతు వె-న్నాస తోడు |
|
| తే. |
పాటు సావాసము పరాలు - బాసట యన రాజిలు సహాయమునకు వే-రమ్ము కంటు సూడు పగ దేస మనఁగఁ బొ-ల్చును విరోధ నామములు సర్వలోకైక-నాథ సాంబ. |
31 |
| సీ. |
నులిచె వెంపరలాడె - నుగ్గాఁడెఁ దెగటార్చెఁ జక్కాఁడెఁ బగదెంచెఁ - జంపెఁ జెండె సదమద మొనరించెఁ - జదిపెఁ బీచమడంచె నులిమె చాఁగఱలాడెఁ - బిలుకుమార్చెఁ బరిమార్చె ముగియించె - నుఱుముసేసె నడంచెఁ ద్రుంచెఁ బొగరుమార్చెఁ - దునిమె మడిపె మన్నిగొనియె రూపు-మాపె గీటడఁగించె మడియించెఁ దూలించె - మలిపె ననఁగఁ |
|
| తే. |
బొసఁగు వధియించె ననుటకుఁ - బ్రోచెఁ బ్రోవె సాఁకెఁ గాపాడె బ్రతికించె - సంతరించె బెంచె మనిపె ననఁగను బో-షించుట కగు సకలసురచక్రవర్తి శ్రీ-సాంబమూర్తి. |
32 |
| సీ. |
ఇచ్చ తలఁపు మది - యెద మన సనఁ జిత్త మగుఁ దమకము మేలు - మరులు బాళి తమి వలపు విరాళి - మమత నా మోహ మౌ నాఁడాది యదిసుత - నాఁటనుండి తలనాఁడు నాఁడు మొ-దలు నాఁటఁబట్టి యా నాఁడున్కి యది మొదల్ - నాఁటఁగోలె యనఁగఁ దదారభ్య - యనుట కౌ మంచి మేల్ బాగు లెస్స యన శు-భంబు లలరు |
|
| తే. |
వనట యంగలారుపు వెత - వంత గోడు బాద యంగద వగ పనఁ - బరఁగుఁ బీడ పదవి సిరి కల్మి యనఁగ సం-పదకు వెలయు నితము పేరి మిం పన హిత - మెసఁగు సాంబ. |
33 |
| సీ. |
జతవీడె నెడసె నాఁ - జను విరహము పేరు లెనసెఁఁ బైకొనెఁ బొందె - నేలెఁ గలసె నన సంగమ మొనర్చె - ననుట కౌఁ బొలయల్క వెడమోడి యనఁ బేళ్లు - వెలయుఁ బ్రణయ కలహమునకు జడ - గాంజ గంజా బంగి యనఁగఁ గళంజాహ్వ-యంబు లలరు మబ్బు లాహిరి కైపు - మస్తన మత్తత భాసిల్లుఁ దొడుసు నుం-పడ మనంగ |
|
| తే. |
భోగవనితకుఁ దగుఁ దెంపి - ముసుకు కుంక మాసక మ్మన విధవనా-మములు సెలఁగు బైరవాసంబు దోవతి - పంచె యనఁగఁ నిల బహిద్వసనాభిఖ్య - లలరు సాంబ. |
34 |
| సీ. |
విచ్చేసె నేతెంచె - వచ్చెను వేంచేసె నరుదెంచెఁ జనుదెంచె - ననఁగ నాగ తునిపేరు లగు మగ-తనము మగంటిమి గం డనఁ బౌరుషా-ఖ్యలు చెలంగు గద్దించె నదలించె - గదిమెను నుఱిమె నా గర్జించె ననుట కౌ - గట్టి యుక్కు చేగ యూట యుదుటు - చేవ యుఱవు బిగు వన దృఢత్వముపేరు - లలరు జట్టి |
|
| తే. |
విలువ రో వెల యనఁ గ్రయా-ఖ్యలు దనర్చుఁ గప్రము సిరంబు గంబూర - కప్పుర మన వెలయుఁ జంద్రంబు వెలిగ్రుక్క - గిలుకుపలుకు రవపలు కనంగ మణితాఖ్య - లవును సాంబ. |
35 |
| సీ. |
లేమి పేదఱికము - లేమిడి లేవఁడి నిప్పచ్చర మిడుమ - నెవ్వ యనఁగ దారిద్ర్యనామముల్ - తగు దెస యాత్రము కడగండ్లు గోరము - కస్తి బెడఁద యడలు చే టన విప-దాఖ్యలు వర్తిల్లుఁ డెక్కె మెగురఁగొట్టె - డింకవేసెఁ బెద్దనిద్దురవోయె - బిద్దె మడిసెఁ జచ్చెఁ జనె గంతుకొనెఁ ద్రుంగెఁ - సమసె నేఁగెఁ |
|
| తే. |
గూలెఁ నీల్గెఁ గెడసెఁ ద్రెళ్లెఁ - గ్రుంకె బ్రుంగె దెరలెఁ బోయె ముగిసెఁ దేఱెఁ - దొరఁగె ననఁగఁ బరఁగు మృతునిసమాఖ్యలు - బవిరి చుట్టు వేడె మన వలయాభిధల్ - వెలయు సాంబ. |
36 |
| సీ. |
గమి పౌఁజు మొత్తము - కదుపు చేరువ బారు పిండు కూటువ పరి - దండు దిమ్ము గుంపు తుటుము గుమి - గూటు పదు పనంగ బృందాఖ్య యగు వెళ్లె - వెడలె వెలలె వెలువడె ననఁ బేళ్లు - వెలయు నిర్గతుఁ డంట కెన్నఁడు వాలాయ - మెపుడు నిచ్చ లెల్లప్పు డెప్పటి - కేప్రొద్దు నెడపకే నా డెప్పు డుడుగక - నాఁ జెలంగు |
|
| తే. |
సంతతాఖ్య కొలము వంగ-సమ్ము వంగ డమ్మనఁ గులాఖ్య వర్తిల్లుఁ - గ్రమ్మర మఱి మగుడ వెండియుఁ బలుమఱు - మరల సారె తిరుగ ననఁ బునరాఖ్యలు - పరఁగు సాంబ. |
37 |
| సీ. |
పంద కోఁచ పిఱికి - పాఱుఁబో తనగను సమరభీరునిపేరు - లమరుచుండు విడియము వీడెంబు - వీడ్యము వక్కాకు తములము బాగాలు - తమ్ములంబు నాఁ జనుఁ దాంబూల-నామముల్ గొనియాడె నగ్గించెఁ బొగడెఁ గొం-డాడె నెంచెఁ గైవారమొనరించె - నా వినుతికిఁ బేళ్లు క్రచ్చు కోరిక కోర్కి - యిచ్చ యనఁగ |
|
| తే. |
నిచ్చ కగు రోసెఁ బరికించె - నెమకెఁ దడవె వెదకె నారసె నరసెను - వెతకె ననఁగ దనరు నన్వేషణాఖ్యలు - తన్నెఁ దాఁచె నడుగుతాటించెఁ గాళ్లచే - నడిచె ననఁగ నమరుఁ బదతాడనాభిధా-నములు సాంబ. |
38 |
| సీ. |
కొమరు చొక్కాటమ్ము - గొనబు చొకారము చొక్కము మేలిమి - జోఁక పొలుపు నాణెంబు సౌరు వి-న్నాణంబు తిన్నన పరఁగు చొక్కా చెల్వు - మురువు తనరు నగు తియ్య పొనరు చె -న్నలరు నలువు తీరు వఱలు జాను చెలంగు - కొఱలు నొనరు చను తగు నొప్పు నె-సంగు ననెడు పేళ్లు తగు మంజులమునకు - దండ యొద్ద |
|
| తే. |
చెంత కుఱఁగలి డగ్గఱ - చేర్వ పొంత దాపు సరస కెలను పజ్జ - ప్రాపు వద్ద యండ చక్కి గరిడి యన - నమర నౌ స మీపనామములు మనోజ్ఞ-రూప సాంబ. |
39 |
| సీ. |
పిమ్మటఁ దరువాతఁ - బిదప వెన్క వెనుక ననఁగఁ బశ్చాదభి-ఖ్యలు చెలంగు సడలె వదలె వ్రీలె - జాఱె వీడె ననంగఁ జ్యుతసమాఖ్య లగు లొ-చ్చు కొద కడమ కుఱుచ యొచ్చెము తగ్గు - కొంచెము తక్కువ కుందు కొదవ లోను - కొద్ది యనఁగ మెఱయు న్యూనతపేళ్లు - మిక్కిలి యెక్కువ యెచ్చు పెల్లుదనము - పెచ్చు మిగుల |
|
| తే. |
హె చ్చనఁగ నధికాభిఖ్య - లెసఁగుచుండు దొలుత ముందర ము\న్ మున్ను - తొల్లి మునుపు ముందు మును తొలి యనఁ జనుఁ - బూర్వమునకుఁ దడవు జా గన నాలస్య - మడరు సాంబ. |
40 |
| సీ. |
తాఱుమారయ్యెను - దడెఁబడె వీడ్వడె నన విపర్యాసాఖ్య - లమరు సాము సగము సాఁబా లనఁ - దగునర్ధ మనుటకు దూఁకొనెఁ జొరఁబాఱెఁ - దూఱెఁ జొచ్చె ననఁగఁ బ్రవేశించె - ననుటకుఁ దనరారు మొత్తెఁ గొట్టెను వ్రేసె - మోఁదె ననఁగఁ బ్రహరించె ననుట కౌఁ - బనిచెఁ బుచ్చె నంపెఁ బుత్తెంచెఁ బొ-మ్మనియెఁ బంపె |
|
| తే. |
గెలువుమనె ననఁ బ్రస్థితా-ఖ్యలు చెలంగుఁ జాయ పొంతనఁ జో టనఁ - బాయ యిక్క చక్కి తా వనఁగఁ బ్రదేశ-సంజ్ఞ దనరు నంబరనదీలసజ్జటా-డంబ సాంబ. |
41 |
| సీ. |
అచట నయ్యెడ నందు - నచ్చో నదిగొ యట నచ్చట నక్కడ - నకడ నాడ నావంక నల్లదె - యనఁ దత్ప్రదేశాఖ్య లొదవు ముంగల మ్రోల - నెదుట ముందు ముందట యనఁగ స-మ్ముఖము పేళ్లు రహించు నిరుదెస లిరువంక - లిరుగెలంకు లిరుప్రక్క లిరుమైల-లిరుగ్రేవ లిరుగడల్ సూరె లనెడిపేళ్లు - మీఱు నుభయ |
|
| తే. |
పార్శ్వనామముల్ వడసెందె - బాళితాఁకె మైమఱచెఁ గడపట్టె సొ-మ్మసిలె ననఁగ మూర్ఛ కౌఁ గికురించెను - మోసపుచ్చెఁ బిక్కుచేసె నా వంచన - పేళ్లు సాంబ. |
42 |
| సీ. |
వెఱ బీతు దిగు లళ్కు - వెఱ పదరు బెదరు జళు కెద జడు పన - వెలయు భయము కత్తి వా లడిదము - కైదువ నన ఖడ్గ మెసఁగు బల్లెము గడ - యీటె చివ్వ యనఁగఁ గుంతాఖ్య లౌ - నామెత పండుగ పబ్బం బనఁగ నుత్స-వమున కలరు వంక వంకర సొట్ట - డొం కన వక్రత చెలఁగు దుడుకు లూటి - జులిమి దుండ |
|
| తే. |
గ మ్మనఁగ నుద్దతాఖ్య లౌఁ - గాని వల్లె మంచిది యనంగఁ దగు సమ్మ-తించుటకును గుఱుచ యరచుట్ట దుత్తాయి - కుబుస మనఁగ నమరుఁ గూర్పాసనామ ధే-యములు సాంబ. |
43 |
| సీ. |
పావాలు పావలు - పావుకోళ్లనఁ జెల్లు బాదు కాభిఖ్యలు - పాయపోసు లూడ్పులు పాపోసు - లుద్దముల్ మెట్లు చె ప్పు లనఁగఁ బాదర-క్షలకుఁ దనరు నంగడి బాజా ర-నంగ విపణి పొల్చు గొన మల్లె నారి నా - గుణము పరఁగు మొన యొడ్డనఁగ వ్యూహ-మున కగుఁ బెడబొబ్బ యా ర్పన నట్టహా-సాఖ్య లెసఁగు |
|
| తే. |
లావు సత్తువ యనఁగ బ-లంబు చెలఁగు నట్ట మొండె మనఁగ గబం-ధాఖ్య లలరు దూల నవ తీఁట యనఁగఁ గం-డూతి కొనరు శంబరాహితమదభిదా-డంబ సాంబ. |
44 |
| సీ. |
విలు విల్లు సింగాణి - విల్ సింగిణియనంగఁ గోదండమున కగుఁ - గోవు కొప్పు నాఁ జను ధనురగ్ర-నామంబులు లకోరి యంపఱ నారస - మమ్ము తీరు ములికి సరము కోల-చిలుకు తూ పన శరా ఖ్యలు మించు మైమర్వు - కమరు జోడు దగళా జిరాయి బొం-దళము దుప్పటమును జిలుకత్తు బం దనఁ - జెలఁగు గవచ |
|
| తే. |
మరద మనఁ దే రనఁగ రథం - బమరుఁ హొయలు బండి కొల్లారుబండినాఁ - బరఁగుఁ గోశ తాంగనామముల్ మునికోల - యారెకోలె ముల్లుకో లనఁ దోత్రంబు - మొనయు సాంబ. |
45 |
| సీ. |
దీపట్లు పంజులు - దివ్వటీల్ దివటీలు దివియ లనం గర-దీపిక లగు నొగ కాఁడిమ్రాఁఁకనఁ - దగుఁ గూబరము కాన్క కానుక సూడిదె - కప్ప మనఁగఁ గరము పేళ్లగు గద్దె - గద్దియ యనఁగ సిం హాసననామంబు - లమరు గొఱిజ గొల్లెనయు గుడారు - గూడార మనఁ దగుఁ బటకుటీరము నొప్పి - బాద యలఁత |
|
| తే. |
తెగులు తెవు లన రోగాఖ్య - లగును వెజ్జు మందరి యనంగ వైద్యనా-మంబు లెసఁగు దండ చేరు సరము పేరు - తావడంబు సరి యనఁగ హారనామముల్ - పొరయు సాంబ. |
46 |
| సీ. |
సోబె సిబ్బె మనఁ బొ-ల్చును గిలాసము కొంగు చెఱఁగు చుం గన నొప్పుఁ - జేలముతుద నెయ్యి నే చమురన - నెగడు నాజ్యము పేళ్లు తైలాఖ్య యగు నూనె - తలచమురన దివ్వెచమురు నామి-దెము నాముదం బన నేరండతైలాఖ్య - లెసఁగుఁ గోవు సారాయి యనఁ జెల్లు - వారుణీనామముల్ తిలపిష్టమున కగుఁ - దెలికపిండి |
|
| తే. |
గాన్గపిండి యనంగఁ ద-క్రంబు వెలయుఁ జల్ల మజ్జిగ యన దధి-సంజ్ఞ దనరుఁ బెరుఁగు కలు పన గోరండ - బెల్ల మచ్చు నా గుడాభిఖ్యలగు జగ-న్నాథ సాంబ. |
47 |
| సీ. |
ఒడమెలు సొమ్ములు - తొడవు లనఁగఁ జెల్లు భూషణాఖ్యలు విత్త-మునకు రూక ధనము రొక్క మనంగఁ - దనరు మేలుతరంబు మేల్బంతి కన్నాకు - మీసరంబు తలకట్టు నాఁగ భా-సిలు శ్రేష్ఠనామంబు లనవుడు నాఁగ నా-ననఁగ నావు డనఁగఁ జెల్లు ననంగ - ననెడిపేరులకు విం జామరము లన విం-జామర లన |
|
| తే. |
జమిడివీచోపు లనఁ జామ-రముల కౌ న వాతు కల్కండ చక్కెర - పంచదార కండచక్కెర మేల్పుల-కండ మనఁగ శర్కరాభిఖ్య లగు శైల-చాప సాంబ. |
48 |
| సీ. |
సైకము తోడెము - సన్న మన్నున జిల్గు వలిపెము చిఱు లేఁత - కొలఁది యలఁతి యసదు లేజీ బన - నమరు స్వల్పమునకుఁ బెను గొప్ప బలు పేరు - పెద్ద దొడ్డ గన మన నధికాఖ్య - లొనరుఁ దోరము హొమ్ము గమక మొ మ్మనఁగ స్థూ-లము చెలంగు డస్సెఁ గుందె ముడింగె - దాఁకె నుబ్బడఁగెను మ్రగ్గె గ్రుంకెను డొంకె - సగ్గె స్రుక్కెఁ |
|
| తే. |
దగ్గె నన క్షీణదశ కగు - డబ్బు బద్దు పొల్లు దబ్బర తాటోటు - బొంకు ఠవళి కల్ల జూ దన ననృతంబు-పేళ్లు వెలయు నిలుకడ యనంగ నిరతాఖ్య - నెగడు సాంబ. |
49 |
| సీ. |
ఎంచె గణుతిచేసె - నెన్నికనిడె నెన్నె ననఁగ గణించుట - కమరుఁ దాల్మి సైరణ యోర్పన - శాంతతపేళ్లగు నెమ్మి నెమ్మది హాయి - నిమ్మళంబు నాఁగ నిరాతంక-నామము లగు వెడ యలయిక బడలిక - యలపు సేద యనఁగ శ్రమాఖ్య లౌ - నగ్గలం బాయెను మేరతప్పెను మట్టు-మీఱె మించె |
|
| తే. |
వెక్కసం బయ్యె నుఱవయ్యె - గ్రిక్కిఱిసెను ననఁగ నుత్కృష్ట మనుట కౌ - నావరించె నిండె నెగడె వెలసెఁ బర్వె - నిగిడె ననఁగ వ్యాప్త మయ్యె ననెడి పేళ్ల-కలరు సాంబ. |
50 |
| సీ. |
అవసడి యాడిక-యాఱడి సడి ఱట్టు నగడు దూ ఱన నింద - కమరు మాల్మి యలవాటు వాడుక - యలవడు టనఁ బొల్పుఁ బరిచయాభిఖ్యలు - పన్నిదంబు పందెము జూద మ-నం దగు ద్యూతంబు నిబ్బది నిక్కము నిలువరంబు నిజము నిక్కువ మన - నెగడు సత్యము పేళ్లు గోర్వంక నెలకూన - గోటినాటు |
|
| తే. |
నా నఖక్షత మగును దం-తక్షతములు కెరలు పలునొక్కు వాతెఱ-కెంపు పెదవి గంటి కెమ్మోవిగుఱి యనఁ - గౌఁగిలి యనఁ గవుఁగి లనఁగ నాలింగనా-ఖ్య లగు సాంబ. |
51 |
| సీ. |
నాగకేసరులు చె-న్నంగులు కురువులు భోజనప్రియములు - రాజనములు గన్నేరు లిప్పపూల్ - గంగాజలంబులు మట్టకారులు పూల-మంజరీలు పెద్దవంకలు పాల-వెల్లులు ముత్తెపు సరులు సంభావులు-చంద్రవంక లేనుఁగుకొమ్ములు - మానికములు వన్నె పూలు సీతాభోగ-ము లన శాలి |
|
| తే. |
ధాన్య మొసఁగును దూము ముం-త ముకుసంబు బల్ల కుం చన సోల త-వ్వ పడి యడ్డ గరిసె పుట్టి సెలగ మెడా-కల మనంగ ధాన్యములు గొల్చువానికిఁ - దగును సాంబ. |
52 |
| కం. |
ఇమ్మనుజవర్గుఁ జేసితి సమ్మదమున దీని వినిన - జనులు భళా చొ క్క మ్మనఁగా నెంతయు నన ఘ మ్మనఁగా మహిని వెలయుఁ - గావుత సాంబా |
53 |
 |
|