| పునఃప్రతిష్ఠా పర్వము |
| క. | శ్రీకలితాయుర్నిగమ క
ళాకౌశల సముపగత ఫలత్కేదారా!
స్వీకృత నిజమితభోగ
వ్యాకృత హిత మిత్త్ర బాంధవాద్యుపకారా! | 1 |
| ఆ.వె. | కాకతీయ సవితృ కమనీయ తేజమ్ముఁ
బుణికికొన్న రెడ్డి భూమిపతుల
విక్రమానలమ్ము విమతాంధకారమ్ము
వెడలఁద్రోలెఁ; దెలుఁగుఁ బుడమి నేలె. | 2 |
| చ. | ఎడమడువైన కాకతిమహీశులయేల్బడి నాదుకొన్న నా
థుఁ డొకఁడు లేకపోయెఁ; బగతోఁ బెఱఱేండ్లు తెనుంగుదుర్గముల్
కడుకొని చిక్కఁబట్టిరి; వికాసవిశేషముఁ దక్కి పెంపునె
ద్దడిఁగొనె నోరుఁగల్లు సులతానుపురంబను మాఱుపేరునన్. | 3 |
| గీ. | కడలిగట్టునఁ దెనుఁగుదుర్గమ్ములైన
కొలనువీడును నెల్లూరు కొండవీడు
రాణ్మహేంద్రవరమ్ము తీవ్రతరమయిన
ముస్లిము వరూథినీధాటి మునుఁగనయ్యె. | 4 |
| సీ. | సప్తతంతు క్రియాచరణవేళా కృత । ప్రత్యూహములను గప్పఁబడరాని
భగ్న భుగ్న మనోజ్ఞపరమాలయాంతర । దైవతప్రతిమల దాఁపరాని
యానువంశిక భుజ్యమానాగ్రహారాళి । విధ్వంసముల నిహ్నవింపరాని
ధేనుమాంసాదనోద్రిక్త శీధూత్సిక్త । వదనంబుల మఱుంగుపఱుపరాని | |
| గీ. | భారతీయ సతీజన స్వచ్ఛధర్మ । భూరిదూషణములఁ గప్పిపుచ్చరాని
యొక భయావహపరధర్మ ముదయమందెఁ । గాకతిమహేశ్వరుఁడు లేనికాలమందు. | 5 |
| సీ. | అలనాఁడు కాకతీయుల యేలుబడిక్రిందఁ । బొదలె దుర్గములు డెబ్బదియురెండు
నొకనినాయకతచే నొకసీమ యరిభూప । దురవాప మగుసిరి నురవడించు
నటులు డెబ్బదియిర్వు రరిగాఁపులయుప్రాపు । తనకుఁ జేకుఱ ధరాతలము బెగడ
బల కోశ ముఖమహోజ్జ్వలిత రాజ్యాంగముల్ । పెంచి పెంపులు గడియించియుండి | |
| గీ. | కాకతీయసామ్రాజ్య దుర్గప్రబంధ । మంతలో నింతయయ్యె నాయకతకొఱఁత;
నాయపశ్రుతి ధార్మికస్వాంతములను । గలఁచె; మ్రుక్కడిసిరి మఱొక్కనిని వలచె. | 6 |
| గీ. | బెండపూడన్న - కొలనిరుద్రుండు మఱియు
వెలమ సింగమనీడును దెలుఁగునేల
రక్షణమునకు వీరరుద్రక్షితీశ
దర్శితంబైన యోధనేత్రత్రయంబు. | 7 |
| గీ. | ఓరుఁగలునందుఁ బాలనోద్యోగమునకు
“నలుగుఖానుఁడు” ముక్తియారులను నిలిపెఁ
దెలుఁగునాఁ డస్వతంత్రతానిల కరాళ
గరళశిఖి సోఁకినట్లు త్రొక్కటము వడఁగ. | 8 |
| ముసునూరి ప్రోలయ వీరోద్యమము |
| గీ. | హైందవమతావలంబనం బైన బుద్ధి
కలిమి ముసునూరి కుల దీపకళికయైన
‘రేకపలి’పతి ప్రోలయాఖ్యాక సుకృతి
తనకుఁ దాన మనం బిటు త్రవ్వుకొనియె. | 9 |
| మ. | అవురా! యిట్టియకాండపాతమఁటె! ద్రోహవ్యూహసన్నాహమై
యవనోద్వాహిని చుట్టవైచుకొనె నట్లయ్యోరుఁగల్కోట; వీ
ర విహారోద్ధతు రుద్రసింహమును గారాబంధితుం జేయు దు
ర్వ్యవసాయంబున నయ్యరాతిసమవాయం బింత మున్నాడునే! | 10 |
| మ. | అతిసంధానము చండతాండవముసేయన్, హైందవమ్ముల్ లస
న్మతధర్మంబులు గౌరవంబుసెడి డిందన్, సాధువాక్కుల్ తిర
స్కృతి నందన్ మనధాత్రి నెన్నొసట వ్రాసెంబోలు దైవంబు; త
త్ప్రతికారం బొనరించు పౌరుషము నిర్వర్తింపగా నొప్పదే! | 11 |
| గీ. | కాకతివిభుత్యమున నోరుఁగలు పతాక
యవని శాశ్వతముగ నిల్చు ననియెకాని
యల కళంకిత చంద్రధ్వజాంకురములు
నాటు ననుకొంటిమే! తెన్గుకోటమీఁద. | 12 |
| వ. | కడచినజలమ్మున కానకట్ట కట్టి లాభ మేమి? కర్తవ్యమున విక్రమించెదంగాక! కాకతీయసామ్రాజ్యసామంతులైన దుర్గాధిపతుల మునుముందఱం గూడఁగలుపుకొని వారి నెల్లర నొక్కత్రాట నడపించి పరాక్రాంతమైన యోరుఁగంటికోటపై విక్రాంతిమెయిఁ దెనుంగుబావుటా పునఃప్రతిష్ఠితము సేఁత కావలయును - | 13 |
| క. | అని భావించుచు దర్పం
బును గిన్కయు వేడ్కయును గుబుర్కొన జాతీ
య నవోదయ పరిలిప్సా
ఘనుండు ప్రోలయ స్వకార్యకరణోన్ముఖుఁడై. | 14 |
| ఉ. | కూటికి గుడ్డకుం గఱవుగొల్పి ‘ఖురాను’నకుం బ్రణామముల్
చాటనివారిఁ బట్టుకొని చట్టలుచీలిచి ధేను దేవతా
ఘాట మదల్చి హైందవులఁ గాఱియవెట్టెడివారికిం బరో
చ్చాటనమంత్ర మౌత మనిశమ్మును బ్రోలయపేరు ధారుణిన్. | 15 |
| ఉ. | వాలిన పౌరుషంబుమెయి వాదరలెత్తి యరిచ్ఛటారుణ
క్షాళనసేయు నాంధ్రయువసంఘము తోడుగ సాఁగనున్న యీ
ప్రోలయనూతనోద్యమము పోఁడిమి లెస్సగఁ బండి తెల్గుజెం
డా లల యోరుఁగంటఁ బ్రకటస్ఫుటభంగిఁ దలిర్పఁగావలెన్. | 16 |
| క. | అనునాత్మ ప్రత్యయమున
ననల్ప భవితవ్య రణజయారుణ విలసద్
ఘృణి యొకఁడు తోఁచి ప్రోలయ
కు నేదో యిరులతెరఁ దొలఁచికొన్న ట్లాయెన్. | 17 |
| వ. | అతండు పెక్కురు తెలుఁగుజోదులం గలసికొని వారియెడల దేశభక్తి రక్తి కెక్కునట్లు చేయుచు నవిరతవ్యవసాయంబు నెఱుపుచుండె; మఱియు - | 18 |
| సీ. | తెలుఁగుధాత్రికి వీరకళ దిద్దిన ప్రతాప । రుద్రవల్లభునితీర్పుల నెఱింగి
పయి నేడుగడలేమిఁ బల్లటించెడి దుర్గ । పతులకు ధీరభావమ్ముఁ గఱపి
ప్రాపుండి నడప దర్పమున బెబ్బులిగొంతు । గుప్పిటంగొను యువకులను జేర్చి
తనపినతండ్రి సంతానరత్నములైన । కాపయప్రముఖులదాపు చూచి | |
| గీ. | యవనసేనాంబుధి మునింగి యంగలార్చు । నవని నెత్తు పురాణదంష్ట్రాంకురముగ
ధర్మసామ్రాజ్యహిత సముద్ధరణచణుఁడు । నాయకత మించెఁ బ్రోలయనాయకుండు. | 19 |
| క. | ఊరూరఁ బ్రజాసేనలు
గూరిచి పరు లాక్రమించుకొన్నవి దుర్గ
ద్వారములు తెఱచి వీరవి
హార మ్మొనరించెఁ బ్రోలయ జయప్రియుఁడై. | 20 |
| క. | ఒక యుత్సాహముతో నొ
క్కొకదుర్గము ముట్టడించి యుత్తేజితుఁడై
సకలస్వదేశమున నొరు
లకు నిలఁబడ నెలవులేనిలాగునఁ జేసెన్. | 21 |
| గీ. | నడుమ విసరిన వడగాడ్పునకుఁ దొణంకి
తలలువాల్చు సనాతనధర్మలతలు
తేఱుకొని యప్పుడపుడె నర్తింపఁదొడఁగెఁ
బ్రోలయమనీషి కృషివర్షమునకుఁ దనిసి. | 22 |
| వ. | దుర్గవిజయానంతరము ప్రోలయనాయకుం డీవఱ కెవం డేలుకొను చుండినదుర్గంబు వాఁడ పాలించుకొనున ట్లేర్పఱచి తోడిదుర్గనాయకులలోఁ దాను నొక్కండయి కలసిమెలసి “రేకపలి” రాచవీడుగ గోదావరీపరిసరవిశ్వంభర నేలుబడి సాగించుచుండె - | 23 |
| గీ. | తఱుగువట్టిన దేశీయధర్మమునకుఁ
బెరుగుదల నీయఁ బరుల నొవ్వించి తఱిమె;
నంతియేకాని, సర్వరాజ్యమ్ముఁ దానె
కరుడుగాఁజేసి మ్రింగెడి కాంక్షఁబోఁడు. | 24 |
| గీ. | తనబరువుపడ్డ దొడ్డయత్నమ్ముకంటె
నాయకుల సాయమునకంటెఁ బ్రాయమిచ్చి
పోరుసలిపిన ప్రజల గెల్పునకు మురిసి
యది ప్రజారాజ్య మనుచుఁ బ్రోలయ తలంచు. | 25 |
| వ. | ఎన్నిదుర్గంబుల నాక్రమించినను బ్రధాననగరంబైన యోరుఁగల్లు స్వాయత్తంబుఁ గావించుకొననివాఁ డగుట ప్రోలయ తనవార్ధకంబునకుఁ దలంకుచు - | 26 |
| గీ. | “కడఁగి డెబ్బదిమించు దుర్గములయందుఁ
దెనుఁగునేల్బడి వైజయంతికల నెత్తి
యొక్క యోర్గలుకోటపై నున్నయట్టి
యబ్జవైరిధ్వజము దింప నయితి కాదొ!” | 27 |
| వ. | అనుకొని యొకనాఁడు నిజపితృవ్యపుత్రుండును గార్యాకార్యపరిజ్ఞాతయు నింగితవేదియు నగు “కాపయ”ను గానిపించుకొని సముచితకృతజ్ఞతారచితశుభాశంసనుం డతని కిట్లనియె. | 28 |
| గీ. | తెనుఁగుధారుణి నొరులపెత్తనము దరల
ననుఁగుఁదమ్ముఁడు నీవు చేసినది సాయ
మమృతకాయముతో నుండుననుటకంటె
నోచిరంజీవి! యేమి చేయుటకుఁ గలదు. | 29 |
| ఉ. | తీసినదారికిన్ గరుణదేఱినదైవము సంగడీఁడుగా
వేసినయంగకుం బ్రజలవేడుకపోఁడిమి తోడునీడగా
దూసినకత్తికిన్ బగఱతోరపునెత్తురు నిండుజోడుగాఁ
జేసిన యస్మదుద్యమము సిద్ధికివచ్చెఁ గొఱంత కొంతగన్. | 30 |
| మ. | తలయేరుం బొడిదగ్గు నెక్కొనిన వృద్ధత్వమ్మునం జిక్కి దూ
పిలి కోఱల్ కఱపించు మృత్యువునకున్ భృత్యుండనై యున్న నా
కలనన్ గాఁగలకార్య మేమికల; దింకన్ గల్యకల్యాణరే
ఖలు నీ సాయుధపాణిపద్మమున వ్యక్తం బౌత! రక్తద్యుతిన్. | 31 |
| చ. | సుఖపడుకోర్కివెంట మనసున్ మఱివేఱొకదారిఁ జేర్చి యు
న్ముఖనిజకర్మపాకఫలముం గొనఁబోయెద; సద్యశో ముహు
ర్ముఖరిత దిఙ్ముఖుండవయి ముందు స్వరాజ్యము నిల్పుకొంచుఁ ద
న్నిఖిలరమాకిరీటముగ నీవయి యోర్గలుకోటఁ బట్టుమీ! | 32 |
| క. | అని యన్న యనుజునెడఁ దన
మనసు నిలిపి జయముపలికి మాటాడినఁ జి
క్కని వాక్కుల నెద తడియఁగ
విని కాపయ పలికె భక్తివినమత్తనుఁడై. | 33 |
| క. | పొరపొచ్చెము లెఱుఁగని సో
దరభావోచ్చయము ప్రతిపదమ్మునఁ దొలఁకన్
గఱపిన నీ యుపదేశ
స్ఫురణమ్మున కేను గేలుమోడ్తుం గృతినై. | 34 |
| మ. | అసహాయస్థితి నున్నయీప్రజకు దాపై పాపచర్యాత్ములన్
గసి రాపాడి పునాదివేసితివి చక్కన్ నేలమట్టంబు తా
రసిలంగా; నిఁకమీఁదఁ దద్భవననిర్మాణంబు నాబోటి యే
పసివాఁడైనను నిర్వహింపఁగలఁ డప్పా! యేల సందేహముల్. | 35 |
| శా. | నీ సంకల్పముచేత నాటఁబడియుండెన్; నీ మహాశీస్సుధా
శ్రీసేకంబున మోసుదేఱి చివురించెన్; నీ దయాదాసుఁడౌ
నీ సోదర్యుఁడు సేయుదోహదముచే నేతన్నహారాజ్యలీ
లాసంతానము పండి నిండు నిఁక నేలన్ స్వర్ణభండారముల్. | 36 |
| క. | శ్రీవిశ్వేశ్వరదేవ ద
యావీక్షణ మొప్పుగా సమారూఢమతిన్
భావుకవిజయపతాకను
నే వేసెద నాంధ్రపురమహీందిర మురియన్. | 37 |
| గీ. | అని వచింపఁగ విని సోదరుని మనంబుఁ
గని మరల నొక్కతూరి జవ్వనము నెంచి
పటుతరం బగునిండుకౌఁగిట గదించి
యన్న తమ్మునిలో నభిన్నాత్ముఁ డయ్యె. | 38 |
| కాపయనాయని విక్రమము |
| క. | ప్రోలయ యొరవడిలోఁ దన
శీలముఁ గౌశలముఁ దీరుచేసికొనిన వి
ద్యాలలితుఁ డతఁడు కృతియై
కాలము నెదురుకొనె నోరుఁగలు నార్జింపన్. | 39 |
| ఉ. | కాపయవీర నాయకతకల్మిని సంగడికాఁడు వేమపృ
థ్వీపతిబల్మి సాగిన యదీన బలోద్ధత జైత్రయాత్రకున్
దాపయి దైవ ముజ్జ్వలవిధా పరిణద్ధ నిశాతహేతి వి
ద్యాపటుతన్ ఘటింప దురమయ్యెను బెల్లుగ నోరుఁగల్లునన్. | 40 |
| మ. | చెడుగుంబోకడ మూఁక పైఁబడఁ గురుక్షేత్రంబునన్ నాఁటి క
వ్వడినిన్ గృష్ణుఁ దలంచి వేముఁడును గాపానాయఁ డోర్గల్లునన్
గడముట్టించిరి వైరివారము; నడంగంజేసి రవ్వారి సం
దడి; సాఁగెన్ నిజపక్షశంఖజయనాదస్ఫోట మాటోపమై. | 41 |
| చ. | తనకనుసన్నకుం గడచిదాఁటిన సింగమునైనఁ బట్టి యూఁ
పిన పెనుజోదు; తన్ను వలపించిన యెవ్వనికేనిఁ బ్రాణమి
చ్చిన నెఱసాదు; తెల్గుసిరి చిందినఱేఁడు ప్రతాపరుద్రుఁ డె
క్కిన మహితాసనంబు చెలఁగెన్ విలసన్మతి కాపనేతకున్. | 42 |
| వ. | ఓరుఁగల్లురాజ్యపీఠాధిష్ఠితుండగు నాఱేఁడు మఱియు విక్రమించి తెలుంగాణెమ్మునఁ బలుసీమలు స్వాయత్తము గావించుకొనియె; మెదుకుసీమ, కైలాసకోట, భువనగిరి మున్నగుప్రాంతము లెల్ల నాకాపావనీశ్వరు నేలుబడికి వచ్చి యందగించెఁ; దన రాజ్యమునకు దక్షిణమునఁ గృష్ణాతరంగిణియు నాగ్నేయమ్మున గుండ్లకమ్మయు సరిహద్దులుగనుండ నిర్ణిరోధంబుగా నాతండు పరిపాలనంబు నెఱపె. | 43 |
| క. | మును గాకతీశ్వరుల దొర
తనమునఁ గలనేలయెల్లఁ దనరాచఱిక
మ్మున లే దనుకొఱఁత యొకటి
వినా వెలితిలేదు కాపవిభునేలుబడిన్. | 44 |
| గీ. | ఎడఁదపండిన యా తెన్గుపుడమిఱేఁడు
కడలికరడులఁబోనికాంక్షలకుఁ బోక
తాను బట్టినదానఁ బెత్తనము నెఱపి
ధరణినెల్ల స్వధర్మతీర్థము నొనర్చె. | 45 |
| వ. | కాపభూపాలునేలుబడి యిట నిట్లు సాగుచుండుటయు నట దౌలతాబాదురాజ్యంబున ‘నలావుద్దీన్ హసన్సా గంగు బహమనీ’ పట్టాభిషిక్తుం డయ్యె; నాతండు - | 46 |
| మ. | తలఁపుల్ పెంపుగ నన్యరాజ్యముల కుద్దండించుచున్ దండయా
త్రలు సాఁగించి పరాళినొంచి వెరవారం బెంచె రాజ్యంబు; నం
తలు వీరుండును గాపనాయక సముద్యద్రక్షణోదగ్రమౌ
తెలుఁగాణెంబును దేఱిచూచుటకు సందేహించె భీ మందుఁడై. | 47 |
| వ. | గడుసరియగు నబ్బహమనీ కాపయతో నెయ్యంబు నెఱపినట్లు మెలంగుచుఁ దూర్పుదెసనుండి యెప్పుడో ముట్టడించుటకు వయిపువాటములు కనిపట్టుచుండె; నంత - | 48 |
| క. | ఒకట నకస్మా దుద్ధృత
సకలాయుధకరులు రాజ్యసముపార్జన కౌ
తుకులు తెలుంగాణెముఁ బూ
నికి ముట్టడిగొనిరి బహమనీవిభునిభటుల్. | 49 |
| వ. | ఆ ముట్టడిలో నిందూరు కైలాసకోట మున్నుగాఁ గొన్ని రాజ్యభాగములు తురుష్కరాజాక్రాంతము లగుటయుం గాపయనాయకుం డధీరుండుగాక యప్పటి కుచితంబగుపాడిమెయి యబ్బహమనీ సులతానుతోఁ బొందుఁగావించుకొనియె - | 50 |
| గీ. | ఎదిరి బలియైనఁ దాను నున్మదుఁడుగాక
పొందుగోరుట ధర్మువుపొలుపుగాదె!
పిదప నదనెంచి పరునొంచి పేర్మిఁగనుట
కాదె రాజులనీతి విక్రమమురీతి! | 51 |
| గీ. | కెరలి సులతాను పట్టిలాఁగిన తెలుంగు
పుడమిపడఁతిచెఱంగుఁ గొప్పు విడిపించి
వీని దుశ్శాసనతఁ ద్రుంచివేయుదు నను
తలఁపు కాపయభీముండు నిలుపుకొనియె. | 52 |
| గీ. | అచిరకాలములో సమయమ్ము నెఱిఁగి
పట్టినతలంపుఁ గార్యరూపమునఁ బెట్టెఁ
దొలఁగినధరిత్రి కలికిచూపులు తొలంకఁ
బోయి కాపయనేత కెంజేయిఁ బట్టె. | 53 |
| ఉ. | నేరుపుపెంపునన్ బహమనీపతి పౌజులతోడఁ జేయు న
ప్పోరునఁ బద్మనాయకులు పోటరులై రణధీరులై పుర
స్కారపథంబునన్ విజయసాధనసేయుట ముచ్చటించి యిం
పారఁగనిల్పెఁ గాపయ శిలాక్షరవాసిత శాసనావళిన్. | 54 |
| చ. | తఱిఁగిన హైందవమ్ములగు ధర్మనిబంధనముల్ పునఃపురా
పరిగతవైభవోదయ విభాశుభమూర్తులఁ గందళింప సుం
దరముగఁ బెంపుసెందె నమృతప్రతిరూపమనః ప్రవృత్తిభా
స్వరుఁ డగు కాపభూవరుని చల్లని చక్కని మేలియేల్బడిన్. | 55 |
| వ. | అక్కాపమహీపాలు ననంతరము త్రిలింగసామ్రాజ్యకమలాగ్రైవేయకంబునం బ్రోలయవేమారెడ్డి యొక సముజ్జ్వల మణి. | 56 |
| ప్రోలయవేముని పాకనాటిరాజ్యస్థాపనము |
| సీ. | సకలాంధ్రమునకు నేలికవీరరుద్రుని । పరిపాలనమునాఁటి పాటవమ్ము
తొలియుద్యమమున దారులుచూపి నడపిన । ముసునూరిప్రోలయ్య మొక్కలమ్ము
నోరుగల్లున శాత్రవోద్ధతిఁ గెడపిన । కాపావనీపతి కత్తిపదను
పాషాణమందుఁ బీయూషమ్ముఁ బొంగించు । గంగదేవుని యంఘ్రికమలరజము | |
| గీ. | సత్త్వమసృణమ్ము శంభుదాసకవికవిత । కలయ నొక్కమనోహరాకార మెనయు
రెడ్డిప్రోలయవేము కీర్తి భవనమునఁ । తెలుఁగువారి కిహాముత్రఫలము విందు. | 57 |
| మ. | గణరాత్రంబు లహర్దివంబులును దీక్షాలక్ష్మితుండైన వే
మునిడెందంబునఁ జేర దొండొకతలంపున్ నాఁడు; నిండారు ద
క్షిణదిగ్భాగము ‘పాకనాట’ ననురక్తిన్ రెడ్డిసామ్రాజ్యసం
స్థ నఖండస్థితి నిల్పఁజూచునభిలాష మ్మొక్కఁడే తక్కఁగన్. | 58 |
| చ. | అకృతకభక్తిమైఁ బ్రభుజయార్థిత మేనులు దాఁచుకోని సై
నికులను వేనవేల నవనీపతి వేముఁడు సేకరించి వా
రి కొకకొఱంతలేక సవరించి యధీనతలోనఁ జేర్చియుం
చుకొనె భవిష్యదాహవరుచుల్ మదిఁ బెంపయి తీవరింపఁగన్. | 59 |
| చ. | తన సమరోద్యమమ్మునకుఁ దమ్ములు నన్నయుఁ దోడునీడలై
కనఁబడ ధర్మవేమమహికాంతశిఖామణి దక్షిణాంధ్రమే
దినిపయి జైత్రయాత్రకు మదిందలఁపై యొకనాఁడు ఘోడెరా
యని గురుదేవుదర్శనము నందెఁ గృతాంజలిబంధుఁ డాదటన్. | 60 |
| సీ. | దొరయౌచు సిరిమలతూర్పువాఁకిలి నేలు । త్రిపురాంతకుని కృపాశ్రీకి నెలవు
అంబదేవస్వాంతరంగ పంకజ కుట్మ । లోద్యానమునకు భానూదయంబు
పట్టిసపుర పాశుపతపీఠ నివసదం । తేవాసితతికి నాందీకరుండు
వేదశాస్త్రపురాణ విద్యావనీవీథి । కాంతర్విహారి పంచాస్యవిభుఁడు | |
| గీ. | రాజనీతికి ధర్మవర్తనము నేర్పి । జగము నలరించునట్టి యాచార్యమౌళి
యీడులేనిమహాయోధు ఘోడెరాయ । గంగదేవుఁడు కరుణాప్రసంగుఁ డపుడు. | 61 |
| వ. | వేమేశ్వరు నాశీర్వదించి కూర్చుండ నభ్యనుజ్ఞ యిడుటయు నతండు వినీతుండు ఘోడెరాయదేశికోత్తమున కిట్లు విన్నవించె - | 62 |
| క. | “శ్రీగురుదేవ శుభాశీ
రాగమమంత్రాక్షతముల కౌదల నిడి యు
ద్యోగింప శిష్యవితతికి
లోఁగని కర్జంబు లవనిలో లే వెందున్. | 215 |
| ఉ. | కూడినదానితోఁ దనియఁగూడదె! యెక్కడ లేనియాస ముం
దాడఁగ సర్వరాజ్య మొకఁడై భుజియించుతలంపు గల్గియు
న్నాఁడఁ; దదాశ నీదయవినా నశియింపఁగ దారిలేదు; కేల్
మోడిచి కొల్తు శాంతిసుఖముల్ దయసేయుము నాయెడందకున్. | 64 |
| వ. | మహాత్మా! యిచ్చోటికి నావచ్చుటకుం గారణము దక్షిణదేశ విజయయాత్రారంభంబున నాచార్యునాశాస్యంబుఁ బడయు నభిలాషయ; కాని, యజిహ్మబ్రహ్మవర్చసప్రసన్నంబైన గురువదనారవింద మరసినపదంపడి నా వాఙ్ముఖంబు మఱియొకతీరుం బట్టుచున్నయది నాకుం గర్తవ్య మాదేశింపుఁ” డని వేఁడుకొనుటయు నాఘోడెరాయగంగదేవుండు ప్రోలయవేమభూవరునివంక వాత్సల్య సంపత్సమార్ద్రంబగు చూపు నిగిడించి జటిలహాస ప్రరోహపురస్సరంబుగా నిట్లు వచించె - | 65 |
| మ. | ఒకసేనాగణశక్తితోఁ గడఁగి యుద్యోగింప రాగించు భౌ
తికసామ్రాజ్యమె లోఁగఁజేసికొనవైతే నింక శ్రద్ధాతపో
ధిక నిష్ఠాభినివేశగమ్యమగు శాంతిశ్రీసుధా రమ్యకుం
డిక నీచేతికి నందునే! గడుసురెడ్డీ! దొడ్డయాశాగతుల్! | 66 |
| చ. | అహితుల నుక్కడంచి రుధిరాన్నము మెక్కుతలంపులేని నీ
మహితమతంబుతో నిపుడు మాయెద యేకముకాదు; మాతృదే
శహితలసన్మతిన్ స్వమతసంగ్రహణమ్ము స్వజాతిధర్మసం
గ్రహణముగాఁ గడంగిన పరప్రతిహింస యహింసయే యగున్. | 67 |
| ఉ. | ప్రోలయకాపయల్ మతినిరూఢులు ధీరతమై నరాతిజం
బాలపుగోతిలో గళముబంటిగఁ గ్రుంగి యొఱంగురాజ్యల
క్ష్మీలసమానధర్మగవిచిక్కులు వాపిరి; నీవు తత్పరీ
పాలనబద్ధకంకణ తపస్సుకృతంబున కుద్యమింపుమీ! | 68 |
| ఉ. | అంగబలంబు నర్థబల మాధృతరాష్ట్రజనాభిమాన సం
సంగబలంబునున్ గదపఁజాలని కంబములై తగన్ జగ
త్రాంగణవీథి రెడ్డినృపరాజ్యరమాసతికి న్నివాస మె
న్నంగల యొక్కవజ్రభవనంబును నిల్పు మనల్పవైఖరిన్. | 69 |
| గీ. | అనుచుఁ గోమటివేము హృదంతరమున
రవులు కాంక్షాగ్ని నివురూది రాఁజుకొలిపి
దేశకాలసంవేదియౌ దేశికుండు
వెండి యిట్లు వచించె నవ్విభునిఁ గాంచి. | 70 |
| వ. | వేమా! రెడ్డిసామ్రాజ్యసంస్థాపనం బన్న ధర్మసామ్రాజ్యము నిలుపుటగాఁ దలంపు; మిట్టిసమయంబున నీ వంటివీరుల కేరడంబు ధర్మాఘాతమునకు హేతు వగును; నృపాలుండు యద్ధర్మావలంబి ప్రజలు తద్ధర్మావలంబు లగుదురు కావున - | 71 |
| చ. | అటు తెలుగాణముం బువులయం దిడి హైందవధర్మసింధు వు
త్కటగతిఁ బొంగులై పొరలఁ గాపయభూపతి రాజ్య మేలు; నీ
విటుదెసఁ బాకనాఁటిధరణీశత రెడ్డిమహాధిరాజ్య సం
ఘటన మొనర్పుమీ! బహుముఖప్రతిదారణ హేతినైపుణిన్. | 72 |
| వ. | అని పలికి యూరకుండిన ఘోడియరాయమౌని కటాక్షంబున బద్ధుండై నిబద్ధాంజలిపుటుండగు వేమవిభుండు - | 73 |
| క. | ఇది యొకయుపదేశం బి
య్యది యొకయాదేశ మిదియు ననుశాసన మి
య్యదియగు నాచార్యులయెద
మొదలం గల యాశిషం బమోఘము నాకున్. | 74 |
| గీ. | ఒక్కసంశయ మెడలించి, యొక దురాశ
మొదలు ఖండించి, శౌర్యంపుఁబదను పెంచి
ధర్మరక్షణదృష్టిఁ బ్రత్యగ్రమైన
యొక్కయుత్తేజ మొసఁగు గురూదితమ్ము. | 75 |
| వ. | అని వచించి హర్ష బాష్పబిందూద్గమసుందరమ్మగు కన్నుంగవచే గంగదేవగురుచరణుల యడుగుఁదామరల నద్దుకొని తదనుజ్ఞాతుం డద్దంకిఁ జేరుకొన్నవాఁడు - | 76 |
| శా. | ప్రాణప్రాణములౌసహోదరు లుదారస్ఫారతేజోనిధుల్
నానాయుద్ధకళారహోవిదులు సైనాపత్యవైయాత్యముం
బూనన్ దక్షిణదేశముం గొను తలంపుల్ లోన ఱంపిల్ల వే
మానాయం డెదురొత్తె రాణువలఁ; గంపం బెత్తె దిగ్భిత్తికల్. | 77 |
| సీ. | అవసన్న సమదశాత్రవుఁడు బాహాబల । శ్రీనిధి ‘యన్నసేనాని’ యొకఁడు
‘కురుమలూరి’ పురంబు పరిపాలకుండైన । ‘మల్ల’ సేనానేతృమణి యొకండు
తండ్రిచాటునను గుప్తమగు విక్రమదీప్తి । దృప్తుఁడౌ ‘ననపోతరెడ్డి’ యొకఁడు
తన మేనమామ పుత్రకుఁడు శౌర్యోజ్జ్వల । ద్రేఖాకుఁడగు ‘నూకరెడ్డి’ యొకఁడు | |
| గీ. | జైత్రయాత్రను దనకు బాసట యొసంగ । వేమభూమిబిడౌజుండు వీరమౌళి
యభినవంబగు రెడ్డిరాజ్యమ్ము నిలుప । దాడి వెడలించె నరినికృంతనమనీష. | 78 |
| సీ. | దవుదౌల నుండి వేమవిభు నశ్యశ్రేణి । డెక్కచప్పుడుల గుండియలు వ్రస్సి
పోరితమ్ములఁ గాఁకదేఱిన రెడ్డివీ । రుల గాలితాఁకునఁ దలలు వ్రాలి
సకలాశలఁ గదల్చు సమరభీకరభేరి । యులివులఁ జెవుల డప్పులును బగిలి
చదలు రాఁచుకొను న మ్మదపుటేనిక చాలు । నరసినంతన యసూత్కరము లొరఁగి | |
| గీ. | సమరవీథిని హతశేషశత్రుతతికిఁ । గరుణ గదురంగ శరణమ్ముఁ గనికరించి
యసదృశపరాక్రమమునఁ బర్యాప్తుఁడైన । రెడ్డివేముండు పరపాళి నొడ్డి నిలిచె. | 79 |
| క. | తనవేయుచున్న యనుపద
మునకున్ జయలక్ష్మి ముందుముందయి నీరా
జన భాజన హస్తాంభో
జనియై వేమునకుఁ జెప్పె స్వాగతవాణిన్. | 80 |
| క. | తుఱఁగలిగొను గురుదేవుని
కరుణకు నిరవగుచు సమరకార్యము జయబం
ధురమై దేసటి వేమే
శ్వరు డెందంబునకుఁ జలువచందన మలఁదెన్. | 81 |
| మ. | గిరిదుర్గంబుల నొక్కఁడొక్కఁడును లొంగెన్; బాకనాఁటన్ స్వతం
త్రరమాప్రాజ్యము రెడ్డిరాజ్యమును సంస్థాపించువేమావనీ
శ్వరుపైఁ గొల్వున సర్వపండితుల యాశాస్యప్రసూనాక్షతల్
కురిసెన్; ఘోడియరాయదేవఋషివాకుల్ గాఁగ సత్యార్థముల్. | 82 |
| వ. | మ్లేచ్ఛాబ్ధికుంభోద్భవుండై దక్షిణదేశంబు సర్వం బాక్రమించి యేకరాయస్థాపనాచార్యుండు నేకసింహాసనాలంకారుండు నగు కోమటి వేమభూమీపతి తనచే నాక్రమింపఁబడిన దుర్గంబు లనుజ తనుజ బాంధవ సుహృజ్జనంబుల కిచ్చి వారిచేఁ బాలింపఁజేయుచుఁ దాను జుట్టపుమేరు వనుపేరు వడసె; నతం డాక్రమించినవి ధరణికోట, వినుకొండ, బెల్లముకొండ, కొండవీడు మున్నయిన యశీత్యధికదుర్గంబులు కలవు. ధర్మపతిష్ఠాగురుండు, నపరిమితభూదానపరశురాముండు, ననవరతపురోహితకృతసోమపానుండు, హేమాద్రిదాననిలయుండును, ఘోడెరాయగంగ గురుకృపాస్థాపితసామ్రాజ్య సముద్దీపితుండును, నియమవచ్చేతస్స్థ మృత్యుంజయుండు నగు ప్రోలయవేమారెడ్డి యసాధారణుండు - | 83 |
| సీ. | శ్రీమత్పరాక్రమక్షేత్రమ్ము పంటవం । శము కళ్ళమున రాజనములరాశి
యన్నమాంబా ప్రోలయాఖ్య దంపతి గర్భ । నీరనిధాన మణీశలాక
హరివంశకావ్యబంధుర కవిత్వోదాత్త । సత్త్వోపబృంహితోచ్చతరకీర్తి
శివపదద్వంద్వైక సేవాఫలాహూత । భూసురాశీఃపుష్ప పుణ్యమూర్తి | |
| గీ. | శ్రీశిలోచ్చయాహోబలక్షేత్ర విహర । దఖలయాత్రిక భక్తకోట్యంతరంగ
పట్టభంగపథారూఢ పరమసుగతి । విమలధర్మోల్లసత్కృతి వేమనృపతి. | 84 |
| క. | హరివంశపు ముత్తెపునెఱి
సరిలో సూత్రమగు రెడ్డిచారిత్రం బీ
ధరణి గలయంతకాలము
తిరమై కొనసాఁగుఁ దెనుఁగుదేశపు వెలుఁగై. | 85 |
| అనపోతారెడ్డి : కొండవీటిరాజ్యము |
| మ. | తనకున్ దత్తకుమారుఁడైన యనపోతారెడ్డి రాజ్యంబు పా
లనముం జేఁతకు నర్హుఁడౌటఁ గని యుల్లంబందు సంతృప్తిఁ జే
కొనె నాప్రోలయవేముఁ; డీతఁ డిఁక శక్తుండై వెసన్ స్వార్జితం
బున కత్యూర్జితమౌ ప్రతిష్ఠ కొకసొంపున్ దెచ్చునం చెంచుచున్. | 86 |
| మ. | ఒకయెడ దుర్జయుల్ సమరయోధులదాడియు, నొక్కవైపు సు
ప్రకటిత శౌర్యులౌ విజయపట్టణవీరులు సేయుదాడి, వే
ఱొకదెస నక్కళింగవిమతోద్ధతయాత్రయు నొక్కఁ డొక్కఁడై
తికమకపెట్టఁజూచె రణధీరుని న య్యనపోతభూవరున్. | 87 |
| గీ. | ఎత్తివచ్చినపరుల రాయిడికి నోర్చి
ప్రతిభటించెను సకలాహవమ్ములందు
విజయ మార్జించె ననపోతవిభువతంసుఁ
డరులు నిజవిక్రమమ్ముఁ గొండాటసేయ. | 88 |
| గీ. | తఱచు శాత్రవదండయాత్రలకు లోఁగు
ననుచు ‘నద్దంకి’ వీడి యయ్యవనినేత
యరిదురాలోక గిరిదుర్గమైన ‘కొండ
వీడు’ దనరాచవీడుఁ గావించుకొనియె. | 89 |
| వ. | నాటంగోలెఁ గొండవీటిరెడ్డిరాజ్యం బనుప్రసిద్ధి యేర్పడియె; నటు లన్నపోతారెడ్డి శూరుండుగా ధర్మవీరుండుగాఁ బేరు వడసె; నతనితరువాతఁ దత్సహోదరుం డనవేమారెడ్డి సింహాసనాసీనుం డయ్యె. | 90 |
| అనవేముని వితరణము |
| మ. | మనుశాస్త్రోదితరీతి నెంచి యనవేమారెడ్డి ‘ధర్మాన్న వే
మన’గాఁ గీర్తితుఁ డయ్యె దేశమున; సంపద్వైభవప్రీణితా
వనిదేవోత్తమకోవిదుండయిన భూపాలుం డతం డన్నకం
టెను దా మిన్నయనంగ నేలుబడి నూనెన్ దానతాత్పర్యుఁడై. | 91 |
| సీ. | అనపోతవిభుమౌళి యనుఁగుసోదరియైన । దొడ్డాంబికకుఁ గన్నబిడ్డఁ డగుట
మేనమామకొమార్తె యౌనన్నమాంబను । బరిణయం బాడినవరుఁడు నగుట
మాతామహస్థాన మహితవైభవ భోగ । సుచిరానుభవకృతజ్ఞుండు నగుట
ధర్మానపేతరాట్తంత్ర విజ్ఞాన ని । ర్వహణకళా కుశాగ్రమతి యగుటఁ | |
| గీ. | దాను గాటయవేముండు - మేనమామ । యైన యనవేమునేల్బడియందు నింత
వెలితిరాకుండ వేయికన్నులను నరయ । వారి బాంధవ మది చక్కఁ బరిమళించె. | 92 |
| శా. | శ్రీశైలంబుననుండి పెంపెసఁగి యాసింహాచలం బాంధ్రధా
త్రీశుం డయ్యనవేముఁ డేలెఁ గృతబుద్ధిన్ ధర్మయుద్ధక్రియా
వేశున్ బెద్దనమామిడన్నసుతు నుర్విన్ మంత్రిగాఁగొల్చె స
ర్వాశావాసిత కీర్తి కాశకుసుమారామాభిరామమ్ముగన్. | 93 |
| చ. | అతఁడు వసంతరాయబిరుదాంచితుఁడై ప్రతివత్సరంబు నూ
ర్జితగతిమై మధూత్సవము సేఁతలఁ జల్లిన చంద్ర చందనా
తతమృగనాభికాగురుపదార్థపరంపరఁ బృథ్వియొండె కా
దతిశయరీతి ‘గంధవతి’ యయ్యె విహాయస మప్రతర్క్యమై. | 94 |
| కుమారిగిరి : వసంతరాజీయము |
| గీ. | అన్నవేముని పాలనానంతరమ్ము
రాజ్యపదభోగి యగు కుమారగిరిరెడ్డి
రెడ్డిసామ్రాజ్యరమకు శరీరమైన
విమతభీముండు కాటయవేముఁ డాత్మ. | 95 |
| మ. | అవనీనేతలలోఁ గుమారగిరి భాగ్యశ్రీగతిం జెప్పి చె
ప్పవలెన్ వేఱొకదాని; నుద్ధతరిపువ్రాతాసు వాతాశనో
త్సవసమ్మర్దఫణావిమర్దన గరుత్మన్మూర్తియౌ కాటవే
మవిభూత్తంసునితోడిబాంధవము సామాన్యంబె! యాఱేనికిన్. | 96 |
| మ. | అకలంకార్థ సహస్రధాభినయ విద్యాకౌశలీధామ యౌ
‘లకుమాదేవి’ హరిప్రియాసదృశ లీలారూప నాస్థానలా
సికగాఁ గాంచుచు నక్కుమారగిరి సుశ్రీనాట్యవేదార్థ సా
రకళాచర్వణధూర్వహత్వ మెసలారంగా వినోదించెడిన్. | 97 |
| గీ. | భరతముని భోజదేవాది పండితోక్తు
లరసి యభినయశాస్త్రంబుఁ దఱచి రచన
చేసె సుకృతి ‘వసంతరాజీయ’ మనఁగ
రాజసుందరుఁ డగు కుమారగిరిరెడ్డి. | 98 |
| మ. | వినుతోదారత నక్కుమారగిరి యర్పించెన్ గృతం బెంచి య
మ్మనుతుల్యుండగు కాటయప్రభుని వేమారెడ్డి కత్యాప్తబం
ధునకున్ మంత్రికి రాణ్మహేంద్రనగరీ దుర్గాదిమత్ప్రాగ్ధరి
త్రిని తన్మిత్రకృతాపదాన చరితార్థీభూతచేతోగతిన్. | 99 |
| వ. | కాటయవేముని రాజ్యతంత్రజ్ఞత యెంతటిదో యాతని సంస్కృతభాషావైదుష్యంబు నంతటి దంట కాతండు కాళిదాసమహాకవికృత నాటకత్రయంబునకు రచించిన కుమారగిరిరాజీయాఖ్య వ్యాఖ్యయే సాక్షి. | 100 |
| పెదకోమటివేముఁడు |
| గీ. | కొమరగిరిరెడ్డివెనుక నక్కొండవీటి
రాజ్యరత్నకిరీట ధారణచణుండు
పెద్దకోమటివేమ భూవిభుఁడు ప్రజలఁ
దనియఁ జేసె సమర్థపాలనముకలన. | 101 |
| శా. | శ్రీనాథోదితకావ్యనైషధకృతిస్వీకర్తయై యర్థిసం
తానాభీప్సితకార్యనిర్వహణచింతారత్నమై రెడ్డిధా
త్రీనాథాభ్యుదయానుశీలనకళాతృప్తాత్ముఁడై వేమభూ
జానిన్ బెద్దయసింగధీసచివుఁ డిచ్చం గొల్చె నాసక్తిమై. | 102 |
| వ. | అ ప్పెదకోమటివేమారెడ్డి కొల్వున నుండి వామనభట్టబాణుండు వేమభూపాలచరితాదిసంస్కృతగ్రంథంబులు రచించె; శ్రీనాథుండు తదాస్థానంబున విద్యాధికారిగా నర్చింపఁబడియె - | 103 |
| క. | దాత సమస్తకళాభి
జ్ఞాత మహేశ్వరపదాంబుజధ్యాత హిత
శ్రోత పెదవేమధరణీ
నేత యతం డేలె ధర్మనియతిరతుండై. | 104 |
| వ. | కుమారగిరి యనంతరము కొండవీటి కొడయండగు పెదకోమటివేముండు కాటయవేముని రాజమహేంద్రవరరాజ్యమ్ము నాక్రమింపంజూచి చేసినజైత్రయాత్రలతోఁ గావలసిన యిరువురకును లోపలికలఁతలు పొడముటంజేసి యఖండంబగు రెడ్డిరాజ్యంబు రెండుచీలిక లయ్యెఁ; బెదకోమటివేమభూపతికి రాజమహేంద్రవరరాజ్యంబు దక్కలేదు; కాటవేముం డట వీరశయనంబునందుటయు నతనికుమారుని కుమారగిరిని రాజుగాఁ జేసి మహామల్లుం డల్లాడరెడ్డి కొంతకాల మేల్బడి నెఱపెఁ; అల్లాడరెడ్డికుమారుండు వీరభద్రారెడ్డి నిజాగ్రజుండగు నల్లయవేమారెడ్డి సాహాయ్యంబుఁ బడయుచు బెండపూడి అన్నామాత్యుండు తన కమాత్యుండుగా రాజమహేంద్రవర రాజ్యపాలనాధికారి యయ్యె; నచ్చట - | 105 |
| ఆ.వె. | కొండవీటి పెద్దకోమటివేముండు
నమరపతికి నతిథియైనపిదప
నట్టిపండితేంద్రు నాత్మజన్ముండైన
‘రాచవేముఁ’ డందె రాజపదము. | 106 |
| గీ. | ప్రజల బాధించె వృద్ధగౌరవము నొంచెఁ
బురిటిమంచములకుఁ బన్ను పుచ్చుకొనియెఁ
జెఱకుతుద వెన్నువలెఁ బుట్టి చెఱచెఁ గొండ
వీటియేల్బడిపస రాచవేమరెడ్డి. | 107 |
| గీ. | అతఁ డొకనిమిత్తమాత్రమ; యంతెకాని
విజయపురిఱేండ్ల బహమనీవిభుల బహుళ
సమరయాత్రలు జాతివైరములు పెరిఁగి
యచటిరడ్డులయేల్బడి యడలువడియె. | 108 |
| పోతురాజుకటారి |
| మ. | అనుజన్ముండగు వీరభద్రవిభుచే నల్లాడవేముండు పా
లన సేయించెను రాణ్మహేంద్రవరలీలారాజ్య; మాపెంపు నెం
తనివర్ణించుట! వారి దిగ్విజయ సంధావ్యగ్ర శౌర్యాగ్ని కిం
ధనమైపోయె నరాతివీరఘటితోద్యన్ముష్కరారంభముల్. | 109 |
| శా. | సారోదార తరంగశీకర సుధాసంబంధవద్గౌతమీ
తీరోత్సంగిత రాణ్మహేంద్రపురధాత్రీ దేవతామూర్తిఁ జె
ల్వారం గొల్వఁగఁ గొండవీడునకు దవ్వైవచ్చి శ్రీనాథుఁ డా
ధారంబయ్యెను వీరభద్రమహినాథ శ్రీయశోవల్లికిన్. | 110 |
| ఉ. | తీవరమెంచి మున్ వెలమధీరుఁడు లింగమనీడు మించి యు
ద్ధావనిఁ గొండవీడు గెలుపంది తమిన్ విజయాంకదీర్ఘ శం
పావినిశాతమౌ నొకకృపాణము రెడ్లకుఁ బ్రాణభద్రమున్
దేవరకొండకుం గొని చనెన్ గనదూర్జిత శౌర్యమూర్తియై. | 111 |
| ఆ.వె. | నాఁడు రెడ్లకొండవీడునఁ బరదురా
లోక ధాళధళ్య లోలదీప్తిఁ
బొలుచు ‘నందికంత పోతురాజు కటారి’
నేఁడు వెలమదొరలజాడఁ జేరె. | 112 |
| మ. | ఉరుబాహాబలరెడ్డివంశభవ వీరోపార్జితంబైన త
త్కరవాలం బటు వెల్మజోదులకుఁ గాఁగా, లోన నల్లాడ భూ
వరపుత్త్రుల్ తలవంపుగాఁ దలఁచియున్ బాటించి సాధించు న
త్తఱికిన్ వేచిరి పద్మనాయకవిభుత్వం బప్రధృష్యంబుగన్. | 113 |
| క. | లోకజ్ఞుఁడు శ్రీనాథ మ
హాకవి యారెడ్డిఱేండ్ల యాంతర్యమ్ముం
జేకొని కృతజ్ఞతన్ గా
ర్యాకలన కళా వినిర్వహణ తత్పరతన్. | 114 |
| గీ. | పోయి దర్శించె నల పద్మనాయకాన్వ
వాయ కౌస్తుభమణిని సర్వజ్ఞసింగ
బుధునిఁ గవితారసార్ణవ పూర్ణవవిధుని
నఖిలశాస్త్రకళాప్రవేశాతిరథుని. | 115 |
| క. | పరశివ కపర్ద నిపత
త్సురధుని కెనయైన దివ్యసుందర కవితా
స్ఫురణమ్మున శ్రీనాథుఁడు
సరసుం డవ్వెలమదొరకు సంతోష మిడెన్. | 116 |
| ఉ. | దేవరకొండలో వెలమధీరుఁడు ‘లింగమనీడు’ రావు సిం
గావనినేతకుం జెలియు నాతనిపట్ల వినీతుఁడై తదా
జ్ఞావిధిలో మెలంగు నను చాయనెఱింగి నిజేప్సితంబు నా
భూవరుసన్నిధిన్ వినిచెఁ బొందికఁ గర్జముఁ జక్కఁబెట్టఁగన్. | 117 |
| గీ. | సుకవితాస్నేహదీప్తి సూచికయుఁగాఁగఁ
బోతురాజుకృపాణముం బుచ్చుకొన్న
ధీరుఁ డల్ల శ్రీనాథుని తెల్వియందు
వెలమఱేండ్ల గుణజ్ఞత తొలకరించె. | 118 |
| ఆ.వె. | రాణ్మహేంద్రవరపు రాజ్యంబు చెల్వారఁ
గత్తితెచ్చి యిచ్చెఁ గవివరుండు;
వేమధరణివిభుఁడు, వీరభద్రారెడ్డి
వీడుకొనిరి కొండవీటిఋణము. | 119 |
| ఉ. | వైదికధర్మనిర్వహణవైభవగాథ త్రిలింగధాత్రి గా
ధోదకమత్స్యమై సడలుచుండిన కాలమునందు రెడ్డి భూ
మీదయితుల్ దయాగుణసమీహితచిత్తులు తత్పునః ప్రతి
ష్ఠాదరవృత్తులై సితయశోమృతనిర్ఝరి నింపి రెల్లెడన్. | 120 |
| రాచకొండ వెలమప్రభువులు |
| క. | పరపరిపాలన మనువా
గురఁ దొఱఁగి స్వతంత్రదీప్తిఁ గొనిన త్రిలింగ
స్థిరపై వెలసిన పలు రా
చఱికమ్ముల రాచకొండసంపద యసదే! | 121 |
| క. | కాకతిగణపతిదేవ మ
హీకాంతుని కొలువుచేరి యెసఁగిన మహిత
శ్రీకులలో రేచర్ల
ప్రాకటవంశమున కొక్కరాణ తనర్చున్. | 122 |
| మ. | తిరమౌ రుద్రమదేవియేల్బడి నరాతివ్యూహ నీహారమున్
దెరలంజేసిన వెల్మవీరుఁడు ‘ప్రసాదిత్యుండు’ పెంపొంది యు
ర్వరపై నిండుగఁ బద్మనాయకలసద్వంశంబుఁ బండించె భా
స్వరుఁడై మించెను గాకతీయనృపరాజ్యస్థాపనాచార్యతన్. | 123 |
| గీ. | అల్ల కాంచీపురీవిజయమ్ములోన
దాచనాయడు తాను బ్రతాపరుద్ర
పతికి రణవీథి మేటితోడ్పాటు నిచ్చె
వెలమవంగడమున కొక్కవిలువఁ దెచ్చె. | 124 |
| గీ. | దారుణ తురుష్కరణవీథి ‘దాచనేని’
తనయుఁ డగు సింగముండు ప్రతాపరుద్ర
నేతకు సహాయుఁ డగుచు నశీతివరము
లందె; నాఱేని మెప్పుల నందుకొనియె. | 125 |
| ఉ. | సంగరవీథులన్ నిజనిశాతకృపాణ వినోదఖేలనా
స్తంగమితారియై విజయసాహసుఁడై రహి సంచరించి శ్రీ
సింగమనీడు కాపవిభుసేఁతకు బాసటయై స్వతంత్రతా
రంగమునందుఁ దా నొక ధురంధరభూమిక నంది రాజిలెన్. | 126 |
| మ. | అరినిష్కాసనవేళఁ గాపయకుఁ దోడై పోయి, యావెన్క రా
జ్యరమాభోగముపైఁ దలంపు సహజంబై యుండుటంజేసి సం
గరముల్ చేసి పరాక్రమించి బహుదుర్గశ్రేణి నార్జించెఁ ద
త్పరభావంబున వెల్మసింగముఁడు స్వాతంత్ర్యంబు నిండార్చుచున్. | 127 |
| గీ. | తరముమీఱిన రాజ్యవిస్తరణ వాంఛ
జల్లిపలికోట ముట్టడి సాఁగునపుడు
సింగమవిభుండు సోమవంశీయులైన
క్షత్త్రియుల కత్తివాత విశ్రాంతుఁడయ్యె. | 128 |
| వ. | సింగమనేనియుత్సంగంబునఁ బెరిగిన తనయద్వయంబున ‘అనవోతానేడును, మాదానేడును దండ్రిని మించిన జోదులై నిజపితృనిర్యాణమునకు నిమిత్తంబైన చంద్రాన్వయక్షత్త్రియసందోహమును మ్రందించి జల్లిపల్లిదుర్గంబు నాక్రమించి సోమకుల పరశురామ బిరుదాభిరాములై భాసిల్లిరి; వారిలో ననపోతానాయండు. | 129 |
| ఆ.వె. | ‘అనుమగల్లు’ విడిచి యట రాజగిరిలోన
వెలమరాచఱికము వెలయఁ బెంచి
కెరలి యాక్రమించెఁ గృష్ణానదికి దక్షి
ణమునఁ గలుగుతెలుఁగునాఁ డదెల్ల. | 130 |
| మ. | అనపోతావనినేత రాజగిరిరాజ్యంబెల్ల భోగించి త
న్పునకుం బోవక వంతులేనిబలవంతుం డౌట నోర్గల్లు కో
టను ముట్టన్ దమకించి కాపవిభు నొడ్డారించి యోడించె; జో
దునకున్ భోజ్యము రాజ్య మన్ననుడియందున్ లేవు స్నేహస్పృహల్. | 131 |
| మ. | అటు లోరుంగలు పద్మనాయకనృపాలాధీన మయ్యెన్; శిరో
ఘటితాంజ ల్యుపరంజిత స్తుతివచఃకల్యాణులై వీరు లు
త్కటభక్తిన్ దనుఁ గొల్చుచుండఁగఁ దెలుంగాణెంబు నేలెన్ సము
ద్భట శౌర్యోదయ దుష్ప్రధర్షుఁ డనపోతానాయఁ డూర్జస్వియై. | 132 |
| గీ. | అతని తమ్ముఁడు మాదనాయఁ డను నృపతి
యన్నయానతిఁ బ్రాతినిధ్యమ్ముఁ బడసి
కోర్కి నిండార దేవరకొండ నేలె;
నటులు రేచెర్ల వెలమరాజ్యము తనర్చె. | 133 |
| వ. | అనపోతానేని యనంతర మా వీరుని యాత్మజుండు ‘సింగమనేడు’ రాచకొండయేల్బడి కొడయం డయ్యెఁ; గుమారసింగభూపాలుం డనుపేరఁ బ్రసిద్ధుండైన యాతండు త్రిలింగదేశప్రభుత్వంబు నెఱపుటయకాక దేవభాషావైదుష్యంబున నఖండప్రాభవంబుఁ బ్రకటించె; కల్యాణ ధరణీపాలుండు సింగభూపాలుండు సర్వజ్ఞచూడామణియై ‘రసార్ణవసుధాకరం’బను నలంకారశాస్త్రగ్రంథంబును, ‘రత్నపాంచాలిక’యను రమణీయనాటికయును, శార్ఙ్గదేవుని సంగీతరత్నాకరమునకు సంగీతసుధాకరాభిధవ్యాఖ్యయు రచించిన విద్వత్కవియగుటయకాక, ‘చమత్కారచంద్రికా’ కృతిప్రణీత యగు విశ్వేశ్వరకవిని, నమరకోశవ్యాఖ్యాత యగు బొమ్మకంటి అప్పయార్యుని నిజాస్థానవిద్వాంసులుగా నుంచి సంభావించిన గుణజ్ఞుండు - | 134 |
| గీ. | రావుసింగమహీపాలు ధీవితాలు
దర్శనముచేసికొని శారదాస్తవంబుఁ
బలికె శ్రీనాథకవిసార్వభౌముఁ డతని
సాహితీప్రాభవమున కాశ్చర్యపడుచు. | 135 |
| ఆ.వె. | రాచకొండ వెలమరాజ్యమ్ము సింగభూ
పాలుఁ డేలునాఁటి కాలమునకుఁ
బరమభక్తచక్రవర్తి పోతనకవి
రసకవిత్వసృష్టి ప్రాణయష్టి. | 136 |
| సీ. | గోపాలశిశుమౌళి కుటిలకుంతలపాళి । వక్రోక్తిలీల రాఁబట్టినాఁడు
వ్రజబాలు సుషిరరావమున నవిచ్ఛిన్న । వాఙ్మహస్సులు గిలుబాడినాఁడు
వెన్నునితలనెమ్మిపించెమ్ములో వర్ణ । విన్యాసరుచిఁ గొల్లఁబెట్టినాఁడు
నవనీతదస్యువెన్నడి సమాసపువెన్న । పూసలు కొసరి కాఁజేసినాఁడు. | |
| గీ. | లేదుపో! తనకెక్కడి పేదతనము! । భాగవతరూప జాతరూపమ్ముధనము
నతఁడు రాసులువోసె సర్యాంధ్రజాతి । కారగింపుగ రసమయం బైనయాస్తి. | 137 |
| పర్వాంతము |
| క. | వినిపించితిఁ బంచమ మీ
పునఃప్రతిష్ఠాఖ్య పర్వమును; సత్యముఁ జె
ప్పిన నబ్బా! యిది బిందువు
చినుకుట కదె! రెడ్డిరాజ్య సింధువునందున్. | |
| శా. | నాచే నీచరితప్రబంధ మిటు సందర్భింపఁగాఁ జేసి మై
త్త్రీచిహ్నంబుగఁ బద్మనాయక కులశ్రీవల్లభౌదార్య స
ధ్రీచీనంబుగ నిల్పనెంచితివి తండ్రీ! విక్రమోదాత్త శి
క్షాచండాశువు వెల్మవంగడ మనంగా నెయ్య మిట్లొప్పెడిన్. | |
